غزل ۷۸: دیدی که یار، جز سر جور و ستم نداشت
دیدی که یار، جز سر جور و ستم نداشت
بشکست عهد، وز غم ما، هیچ غم نداشت
یا رب مگیرش ارچه دل چون کبوترم
افکند و کشت و عزت صید حرم نداشت
بر من، جفا ز بخت من آمد وگرنه یار
حاشا که رسم لطف و طریق کرم نداشت
با این همه، هر آنکه نه خواری کشید از او
هر جا که رفت، هیچ کسش محترم نداشت
ساقی بیار باده و با محتسب بگو
انکار ما مکن که چنین جام، جم نداشت
هر راهرو که ره به حریم درش نبرد
مسکین برید وادی و ره در حرم نداشت
«حافظ»! ببر تو گوی فصاحت که مدعی
هیچش هنر نبود و خبر نیز هم نداشت
معنی ابیات
دیدی که یار، جز سر جور و ستم نداشت / بشکست عهد، وز غم ما، هیچ غم نداشت
دیدی که یار جز سرِ ستم و جفا نداشت؛ پیمان را شکست و از غمِ ما هیچ غمی نداشت.
یا رب مگیرش ارچه دل چون کبوترم / افکند و کشت و عزت صید حرم نداشت
خدایا، بر او مگیر، هرچند دلِ کبوترمانندم را افکند و کشت و حرمتِ شکارِ حرم را نگه نداشت.
بر من، جفا ز بخت من آمد وگرنه یار / حاشا که رسم لطف و طریق کرم نداشت
جفا از بختِ من به من رسید، وگرنه حاشا که یار رسمِ لطف و راهِ کرم نداشت.
با این همه، هر آنکه نه خواری کشید از او / هر جا که رفت، هیچ کسش محترم نداشت
با این همه، هر کس از او خواری نکشید، به هر جا رفت کسی او را گرامی نداشت.
ساقی بیار باده و با محتسب بگو / انکار ما مکن که چنین جام، جم نداشت
ساقی، باده بیاور و به محتسب بگو: ما را انکار مکن، که جمشید هم چنین جامی نداشت.
هر راهرو که ره به حریم درش نبرد / مسکین برید وادی و ره در حرم نداشت
هر رهرو که به حریمِ درِ او راه نبرد، بیچاره بیابان را پیمود و به حرم راه نیافت.
«حافظ»! ببر تو گوی فصاحت که مدعی / هیچش هنر نبود و خبر نیز هم نداشت
حافظ، تو گوی فصاحت را ببر، که مدعی هیچ هنری نداشت و از آن خبری هم نداشت.
تعبیر فال
از کسی که دوستش داشتید بیوفایی و بیمهری دیدهاید و دلتان شکسته است. کینه به دل نگیرید و برایش بد نخواهید؛ این سختی بیشتر از بخت بود تا از بدی او، و تحمل آن شما را آبدیده کرده است. به آنچه دارید دل خوش کنید. در کار و هنر خود از مدعیان پیش هستید.
- نیت کلی: از کسی که دوستش داشتید بیوفایی دیدهاید؛ کینه به دل نگیرید.
- عشق: این سختی بیشتر از بخت بود تا از بدیِ او؛ برایش بد نخواهید، و بدانید که تحملِ آن شما را آبدیده کرده است.
- کار: در کار و هنرِ خود از مدعیان پیش هستید؛ به آنچه دارید دل خوش کنید.
- سفر: سفری که برای رسیدن به مقصودی پاک باشد، بیهوده نمیماند.
درباره این غزل
غزلی در بیوفاییِ یار، با ردیفِ «نداشت»، که با همهٔ گلایه کینه به دل نمیگیرد: «یا رب مگیرش». بیتِ دوم به رسمِ حرمِ مکه اشاره دارد که شکار در آن حرام است، و دلِ عاشق را کبوترِ حرم میخواند. بیتِ چهارم نکتهای شگفت دارد: خواری کشیدن از یار، مایهٔ عزت است.
موضوعها: عشق · بخت و دگرگونی روزگار · سفر و غربت
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز