غزل ۱۶۵: مرا مهر سیه چشمان ز سر بیرون نخواهد شد
مرا مهر سیه چشمان ز سر بیرون نخواهد شد
قضای آسمان است این و دیگرگون نخواهد شد
رقیب آزارها فرمود و جای آشتی نگذاشت
مگر آه سحرخیزان سوی گردون نخواهد شد؟
مرا روز ازل کاری به جز رندی نفرمودند
هر آن قسمت که آن جا رفت از آن افزون نخواهد شد
خدا را محتسب ما را به فریاد دف و نی بخش
که ساز شرع از این افسانه بیقانون نخواهد شد
مجال من همین باشد که پنهان عشق او ورزم
کنار و بوس و آغوشش چه گویم چون نخواهد شد
شراب لعل و جای امن و یار مهربان ساقی
دلا کی به شود کارت اگر اکنون نخواهد شد
مشوی ای دیده نقش غم ز لوح سینهٔ حافظ
که زخم تیغ دلدار است و رنگ خون نخواهد شد
معنی ابیات
مرا مهر سیه چشمان ز سر بیرون نخواهد شد / قضای آسمان است این و دیگرگون نخواهد شد
مهرِ سیهچشمان از سرم بیرون نمیرود؛ این تقدیرِ آسمان است و دگرگون نمیشود.
رقیب آزارها فرمود و جای آشتی نگذاشت / مگر آه سحرخیزان سوی گردون نخواهد شد؟
رقیب آزارها کرد و جایی برای آشتی نگذاشت؛ مگر آهِ سحرخیزان به آسمان نمیرسد؟
مرا روز ازل کاری به جز رندی نفرمودند / هر آن قسمت که آن جا رفت از آن افزون نخواهد شد
در روزِ ازل جز رندی کاری به من نسپردند؛ هر قسمتی که آنجا رفت، از آن بیشتر نمیشود.
خدا را محتسب ما را به فریاد دف و نی بخش / که ساز شرع از این افسانه بیقانون نخواهد شد
ای محتسب، تو را به خدا ما را به فریادِ دف و نی ببخش، که سازِ شریعت با این افسانه بیقانون نمیشود (بازی با «ساز» و «قانون»).
مجال من همین باشد که پنهان عشق او ورزم / کنار و بوس و آغوشش چه گویم چون نخواهد شد
فرصتِ من همین است که پنهانی به او عشق بورزم؛ از آغوش و بوسهاش چه بگویم، وقتی شدنی نیست؟
شراب لعل و جای امن و یار مهربان ساقی / دلا کی به شود کارت اگر اکنون نخواهد شد
بادهٔ لعل، جای امن و یارِ مهربان ساقی است؛ ای دل، اگر اکنون کارت بهتر نشود، کی بهتر میشود؟
مشوی ای دیده نقش غم ز لوح سینهٔ حافظ / که زخم تیغ دلدار است و رنگ خون نخواهد شد
ای دیده، نقشِ غم را از لوحِ سینهٔ حافظ مشوی، که زخمِ تیغِ دلدار است و رنگِ خونش پاک نمیشود.
تعبیر فال
این دلبستگی سرنوشت شماست و از سرتان بیرون نمیرود؛ با آن نجنگید. کسی میان شما مانع شده، اما آه دل شما بیاثر نمیماند. اکنون که آرامش و همدمی مهربان فراهم است، قدر آن را بدانید؛ فرصتی بهتر از حالا نخواهد بود. آنچه شدنی نیست را بپذیرید.
- نیت کلی: این دلبستگی سرنوشتِ شماست؛ با آن نجنگید.
- عشق: کسی میانِ شما مانع شده، اما آهِ دلتان بیاثر نمیماند؛ آنچه شدنی نیست را بپذیرید.
- کار: اکنون که آرامش و همراهانِ مهربان فراهم است، قدرش را بدانید؛ فرصتی بهتر از حالا نخواهد بود.
- سفر: جای امن و همراهِ مهربان؛ سفر در همین روزها خوش است.
درباره این غزل
غزلی در پذیرشِ تقدیر، با ردیفِ «نخواهد شد». بیتِ ششم، «شرابِ لعل و جای امن و یارِ مهربان ساقی / دلا کی به شود کارت اگر اکنون نخواهد شد»، از پرنقلترین بیتهای حافظ است. بیتِ چهارم با «ساز» و «قانون» بازی میکند که هر دو نامِ ساز نیز هستند.
موضوعها: عشق · بخت و دگرگونی روزگار · دلشکستگی · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز