غزل ۱۳۶: دست در حلقهٔ آن زلف دوتا نتوان کرد

دست در حلقهٔ آن زلف دوتا نتوان کرد
تکیه بر عهد تو و باد صبا نتوان کرد

آن‌چه سعی است، من اندر طلبت بنمایم
این قدر هست که تغییر قضا نتوان کرد

دامن دوست به صد خون دل افتاد به دست
به فسوسی که کند خصم، رها نتوان کرد

عارضش را به مثل ماه فلک نتوان گفت
نسبت دوست به هر بی سر و پا نتوان کرد

سروبالای من آنگه که درآید به سماع
چه محل جامهٔ جان را که قبا نتوان کرد؟

نظر پاک تواند رخ جانان دیدن
که در آیینه نظر جز به صفا نتوان کرد

مشکل عشق نه در حوصلهٔ دانش ماست
حل‌ این نکته بدین فکر خطا نتوان کرد

غیرتم کشت که محبوب جهانی، لیکن
روز و شب عربده با خلق خدا نتوان کرد

من چه گویم؟ که تو را نازکی طبع لطیف
تا به حدیست که آهسته دعا نتوان کرد

بجز ابروی تو محراب دل حافظ نیست
طاعت غیر تو در مذهب ما نتوان کرد

معنی ابیات

  1. دست در حلقهٔ آن زلف دوتا نتوان کرد / تکیه بر عهد تو و باد صبا نتوان کرد

    نمی‌توان دست در حلقهٔ آن زلفِ دوتا انداخت؛ نمی‌توان به پیمانِ تو و بادِ صبا تکیه کرد.

  2. آن‌چه سعی است، من اندر طلبت بنمایم / این قدر هست که تغییر قضا نتوان کرد

    هر کوششی که در توان است، در جست‌وجوی تو به کار می‌برم؛ همین‌قدر هست که نمی‌توان قضا را دگرگون کرد.

  3. دامن دوست به صد خون دل افتاد به دست / به فسوسی که کند خصم، رها نتوان کرد

    دامنِ دوست با صد خونِ دل به دستم افتاد؛ با افسونی که دشمن می‌کند، نمی‌توان آن را رها کرد.

  4. عارضش را به مثل ماه فلک نتوان گفت / نسبت دوست به هر بی سر و پا نتوان کرد

    چهره‌اش را حتی به مثَل نمی‌توان ماهِ آسمان خواند؛ دوست را نمی‌توان به هر بی‌سروپایی نسبت داد.

  5. سروبالای من آنگه که درآید به سماع / چه محل جامهٔ جان را که قبا نتوان کرد؟

    وقتی سروقدِ من به سماع درآید، جامهٔ جان چه ارزشی دارد که نتوان آن را قبای او کرد؟

  6. نظر پاک تواند رخ جانان دیدن / که در آیینه نظر جز به صفا نتوان کرد

    تنها نگاهِ پاک می‌تواند چهرهٔ جانان را ببیند، همان‌گونه که در آینه جز با صفا نمی‌توان نگریست.

  7. مشکل عشق نه در حوصلهٔ دانش ماست / حل‌ این نکته بدین فکر خطا نتوان کرد

    مشکلِ عشق در گنجایشِ دانشِ ما نیست؛ این نکته را با این اندیشهٔ خطاکار نمی‌توان حل کرد.

  8. غیرتم کشت که محبوب جهانی، لیکن / روز و شب عربده با خلق خدا نتوان کرد

    غیرت مرا کشت که تو محبوبِ همهٔ جهانی، اما نمی‌توان شب و روز با خلقِ خدا ستیزه کرد.

  9. من چه گویم؟ که تو را نازکی طبع لطیف / تا به حدیست که آهسته دعا نتوان کرد

    من چه بگویم؟ که نازکیِ طبعِ لطیفت تا حدی است که حتی آهسته هم نمی‌توان دعا کرد.

  10. بجز ابروی تو محراب دل حافظ نیست / طاعت غیر تو در مذهب ما نتوان کرد

    محرابِ دلِ حافظ جز ابروی تو نیست؛ در آیینِ ما نمی‌توان جز تو را پرستید.

تعبیر فال

به وعده‌ها نمی‌توان تکیه کرد، اما شما تلاش خود را می‌کنید و باقی را به تقدیر می‌سپارید. آنچه با رنج به دست آورده‌اید با طعنهٔ دیگران رها نکنید. گره این کار با حساب و منطق باز نمی‌شود؛ دل پاک می‌خواهد. حسادت نکنید و با مردم نستیزید. با او به نرمی و آهستگی رفتار کنید.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «نتوان کرد» که بیتِ دومش، «این قدر هست که تغییرِ قضا نتوان کرد»، مرزِ کوششِ انسان را نشان می‌دهد. بیتِ ششم تمثیلی آشنا دارد: چهرهٔ جانان را تنها نگاهِ پاک می‌بیند، چنان‌که آینه تنها با صفا تصویر را نشان می‌دهد.

موضوع‌ها: عشق · بخت و دگرگونی روزگار · دل‌شکستگی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا