غزل ۳۳۳: نماز شام غریبان چو گریه آغازم
نماز شام غریبان چو گریه آغازم
به مویههای غریبانه، قصه پردازم
به یاد یار و دیار آنچنان بگریم زار
که از جهان ره و رسم سفر براندازم
من از دیار حبیبم نه از بلاد غریب
مهیمنا به رفیقان خود رسان بازم
خدای را مددی ای رفیق ره تا من
به کوی میکده دیگر علم برافرازم
خرد ز پیری من کی حساب برگیرد؟
که باز با صنمی طفل، عشق میبازم
بجز صبا و شمالم نمیشناسد کس
عزیز من! که بجز باد نیست دمسازم
هوای منزل یار، آب زندگانی ماست
صبا بیار نسیمی ز خاک شیرازم
سرشکم آمد و عیبم بگفت روی به روی
شکایت از که کنم؟ خانگیست غمازم
ز چنگ زهره شنیدم که صبحدم میگفت
«غلام حافظ خوشلهجهٔ خوشآوازم»
معنی ابیات
نماز شام غریبان چو گریه آغازم / به مویههای غریبانه، قصه پردازم
هنگامِ نمازِ شامِ غریبان، وقتی گریه را آغاز میکنم، با مویههای غریبانه قصه میگویم.
به یاد یار و دیار آنچنان بگریم زار / که از جهان ره و رسم سفر براندازم
به یادِ یار و دیار چنان زار میگریم که رسم و راهِ سفر را از جهان براندازم.
من از دیار حبیبم نه از بلاد غریب / مهیمنا به رفیقان خود رسان بازم
من از دیارِ حبیبم، نه از سرزمینهای غریب؛ ای خدای نگهبان، مرا دوباره به یارانم برسان.
خدای را مددی ای رفیق ره تا من / به کوی میکده دیگر علم برافرازم
ای همراهِ راه، تو را به خدا یاری کن تا من دوباره در کوی میکده پرچم برافرازم.
خرد ز پیری من کی حساب برگیرد؟ / که باز با صنمی طفل، عشق میبازم
خرد کی از پیریِ من حساب میبرد، وقتی باز با زیبارویی نوجوان عشق میبازم؟
بجز صبا و شمالم نمیشناسد کس / عزیز من! که بجز باد نیست دمسازم
ای عزیزِ من، جز صبا و بادِ شمال کسی مرا نمیشناسد، که جز باد همدمی ندارم.
هوای منزل یار، آب زندگانی ماست / صبا بیار نسیمی ز خاک شیرازم
هوای منزلِ یار آبِ زندگیِ ماست؛ ای صبا، نسیمی از خاکِ شیرازم بیاور.
سرشکم آمد و عیبم بگفت روی به روی / شکایت از که کنم؟ خانگیست غمازم
اشکم آمد و رو در رو عیبم را گفت و رازم را فاش کرد؛ از که شکایت کنم؟ غمّازِ من از خانه است.
ز چنگ زهره شنیدم که صبحدم میگفت / «غلام حافظ خوشلهجهٔ خوشآوازم»
سحرگاه از چنگِ زهره شنیدم که میگفت: غلامِ حافظِ خوشلهجهٔ خوشآوازم.
تعبیر فال
فال از غربت و دلتنگی برای خانه و دوستان میگوید. اگر از جای خود دور افتادهاید، آرزوی بازگشت دارید و این بازگشت شدنی است؛ از خدا و از دوستان یاری بخواهید. تنهایی شما سخت است و کسی حالتان را نمیداند. رازتان را اشک خودتان آشکار کرده است. با این همه، هنر و سخن شما ستوده خواهد شد.
- نیت کلی: فال از غربت و دلتنگی برای خانه و دوستان میگوید؛ بازگشت شدنی است.
- عشق: دلتان برای کسی دور تنگ است؛ اشکتان رازتان را آشکار کرده، پنهانش نکنید.
- کار: اگر از جای خود دور افتادهاید، از دوستان یاری بخواهید؛ هنر و سخنتان ستوده خواهد شد.
- سفر: بازگشت به خانه و دیار نزدیک است.
درباره این غزل
از مشهورترین غزلهای غربتِ حافظ، که در دوری از شیراز سروده شده و در بیتِ هفتم آشکارا آرزوی نسیمی «از خاکِ شیرازم» را دارد. «نمازِ شامِ غریبان» تصویری ماندگار از دلتنگیِ غروب در سرزمینِ غریب است.
موضوعها: فراق و دلتنگی · دوستی و وفا · سفر و غربت · زیبایی · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز