غزل ۴۷۴: هواخواه توام جانا و می‌دانم که می‌دانی

هواخواه توام جانا و می‌دانم که می‌دانی
که هم نادیده می‌بینی و هم ننوشته می‌خوانی

ملامت‌گو چه دریابد میان عاشق و معشوق؟
نبیند چشم نابینا خصوص اسرار پنهانی

بیفشان زلف و صوفی را به پابازی و رقص آور
که از هر رقعهٔ دلقش هزاران بت بیفشانی

گشاد کار مشتاقان در آن ابروی دلبند است
خدا را یک نفس بنشین گره بگشا ز پیشانی

ملک در سجدهٔ آدم زمین بوس تو نیت کرد
که در حسن تو لطفی دید بیش از حد انسانی

چراغ افروز چشم ما نسیم زلف جانان است
مباد این جمع را یا رب غم از باد پریشانی

دریغا عیش شب‌گیری که در خواب سحر بگذشت
ندانی قدر وقت ای دل مگر وقتی که درمانی

ملول از همرهان بودن طریق کاردانی نیست
بکش دشواری منزل به یاد عهد آسانی

خیال چنبر زلفش فریبت می‌دهد حافظ
«نگر تا حلقهٔ اقبال ناممکن نجنبانی»

معنی ابیات

  1. هواخواه توام جانا و می‌دانم که می‌دانی / که هم نادیده می‌بینی و هم ننوشته می‌خوانی

    ای جان، هواخواهِ توام و می‌دانم که می‌دانی، که هم نادیده را می‌بینی و هم ننوشته را می‌خوانی.

  2. ملامت‌گو چه دریابد میان عاشق و معشوق؟ / نبیند چشم نابینا خصوص اسرار پنهانی

    سرزنشگر از آنچه میانِ عاشق و معشوق است چه درمی‌یابد؟ چشمِ نابینا نمی‌بیند، به‌ویژه رازهای پنهان را.

  3. بیفشان زلف و صوفی را به پابازی و رقص آور / که از هر رقعهٔ دلقش هزاران بت بیفشانی

    زلف را بیفشان و صوفی را به پای‌کوبی و رقص درآور، تا از هر وصلهٔ خرقه‌اش هزاران بت بیفشانی.

  4. گشاد کار مشتاقان در آن ابروی دلبند است / خدا را یک نفس بنشین گره بگشا ز پیشانی

    گشایشِ کارِ مشتاقان در آن ابروی دلبند است؛ تو را به خدا، یک دم بنشین و گره از پیشانی بگشا.

  5. ملک در سجدهٔ آدم زمین بوس تو نیت کرد / که در حسن تو لطفی دید بیش از حد انسانی

    فرشته در سجده بر آدم، نیتِ بوسیدنِ زمینِ پیشگاهِ تو را داشت، چون در زیباییِ تو لطفی بیش از اندازهٔ انسانی دید.

  6. چراغ افروز چشم ما نسیم زلف جانان است / مباد این جمع را یا رب غم از باد پریشانی

    نسیمِ زلفِ جانان چراغِ چشمِ ما را روشن می‌کند؛ خدایا، این جمع را از بادِ پریشانی غمی مباد.

  7. دریغا عیش شب‌گیری که در خواب سحر بگذشت / ندانی قدر وقت ای دل مگر وقتی که درمانی

    دریغا خوشیِ شب‌زنده‌داری که در خوابِ سحر گذشت؛ ای دل، قدرِ وقت را نمی‌دانی مگر وقتی که درمانی.

  8. ملول از همرهان بودن طریق کاردانی نیست / بکش دشواری منزل به یاد عهد آسانی

    دلزده شدن از همراهان راهِ کاردانی نیست؛ دشواریِ منزل را به یادِ روزگارِ آسانی تحمل کن.

  9. خیال چنبر زلفش فریبت می‌دهد حافظ / «نگر تا حلقهٔ اقبال ناممکن نجنبانی»

    حافظ، خیالِ حلقهٔ زلفش تو را فریب می‌دهد؛ بنگر تا حلقهٔ دری را که گشودنش ناممکن است نجنبانی.

تعبیر فال

کسی که دوستش دارید از حال دل شما آگاه است، حتی اگر نگفته باشید. به سرزنش دیگران اعتنا نکنید؛ آنان از این پیوند چیزی نمی‌فهمند. از او بخواهید اخم را بگشاید؛ گره کار شما با مهربانی او باز می‌شود. قدر وقت و جمع دوستان را بدانید و از همراهان دلگیر نشوید. اما به آرزوی ناممکن دل نبندید.

درباره این غزل

غزلی که با «هواخواهِ توام جانا و می‌دانم که می‌دانی» آغاز می‌شود، از مطلع‌های پرآوازهٔ حافظ. بیتِ هفتم، «ندانی قدرِ وقت ای دل مگر وقتی که درمانی»، پندی ماندگار دربارهٔ قدرِ فرصت است، و بیتِ هشتم به شکیبایی با همراهان در سختی‌های راه سفارش می‌کند.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · معنویت و عرفان · زیبایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا