غزل ۴۷۵: گفتند خلایق که تویی یوسف ثانی
گفتند خلایق که تویی یوسف ثانی
چون نیک بدیدم به حقیقت به از آنی
شیرینتر از آنی به شکرخنده که گویم
ای خسرو خوبان که تو شیرین زمانی
تشبیه دهانت نتوان کرد به غنچه
هرگز نبود غنچه بدین تنگ دهانی
صد بار بگفتی که دهم زان دهنت کام
چون سوسن آزاده چرا جمله زبانی؟
گویی بدهم کامت و جانت بستانم
ترسم ندهی کامم و جانم بستانی
چشم تو خدنگ از سپر جان گذراند
بیمار که دیدهست بدین سخت کمانی
چون اشک بیندازیش از دیدهٔ مردم
آن را که دمی از نظر خویش برانی
معنی ابیات
گفتند خلایق که تویی یوسف ثانی / چون نیک بدیدم به حقیقت به از آنی
مردم گفتند که تو یوسفِ دومی؛ چون نیک نگاه کردم، به حقیقت از او بهتری.
شیرینتر از آنی به شکرخنده که گویم / ای خسرو خوبان که تو شیرین زمانی
در شکرخنده شیرینتر از آنی که بگویم؛ ای خسروِ خوبان، تو شیرینِ زمانهای.
تشبیه دهانت نتوان کرد به غنچه / هرگز نبود غنچه بدین تنگ دهانی
دهانت را نمیتوان به غنچه مانند کرد؛ هرگز غنچه اینچنین تنگدهان نیست.
صد بار بگفتی که دهم زان دهنت کام / چون سوسن آزاده چرا جمله زبانی؟
صد بار گفتی که از آن دهان کامت را میدهم؛ چرا مانندِ سوسنِ آزاده همه زبانی (حرفی)؟
گویی بدهم کامت و جانت بستانم / ترسم ندهی کامم و جانم بستانی
میگویی کامت را میدهم و جانت را میگیرم؛ میترسم کامم را ندهی و جانم را بگیری.
چشم تو خدنگ از سپر جان گذراند / بیمار که دیدهست بدین سخت کمانی
چشمِ تو تیر را از سپرِ جان میگذراند؛ بیماری با این سختکمانی چه کسی دیده است؟
چون اشک بیندازیش از دیدهٔ مردم / آن را که دمی از نظر خویش برانی
هر کس را دمی از نظرِ خود برانی، مانندِ اشک از چشمِ مردم میاندازیاش.
تعبیر فال
کسی که دل به او دادهاید از آنچه دربارهٔ او میگویند هم بهتر است، ولی وعده بسیار میدهد و عمل نمیکند. از او بخواهید به گفتهٔ خود وفا کند و کمتر سخن بگوید. بیم دارید که بهای سنگینی بپردازید و به خواسته نرسید؛ این را در نظر بگیرید. بیتوجهی او، شما را در چشم دیگران نیز کوچک میکند؛ نزدیک او بمانید.
- نیت کلی: بیم دارید بهایی سنگین بپردازید و به خواسته نرسید؛ این را در نظر بگیرید.
- عشق: کسی که دل به او دادهاید از آنچه میگویند بهتر است، اما وعده بسیار میدهد و عمل نمیکند؛ از او بخواهید به گفتهٔ خود وفا کند.
- کار: بیتوجهیِ کسی بالادست شما را در چشمِ دیگران هم کوچک میکند؛ نزدیکِ او بمانید و پیوند را حفظ کنید.
- سفر: به وعدههای سفری که بارها داده شده، تکیه نکنید؛ خودتان برنامه بریزید.
درباره این غزل
غزلی در ستایشِ زیباییِ یار که با برتر نهادنِ او از یوسف آغاز میشود. بیتِ چهارم طنزی شیرین دارد: سوسن را «دهزبان» میدانستند، و یارِ پروعده نیز «همه زبان» است. بیتِ پایانی تصویری ظریف دارد: کسی که از نظرِ یار بیفتد، مانندِ اشک از چشمِ همه میافتد.
موضوعها: عشق · امید و مژده · زیبایی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز