غزل ۴۳۴: ای دل مباش یک دم خالی ز عشق و مستی
ای دل مباش یک دم خالی ز عشق و مستی
وآنگه برو که رستی از نیستی و هستی
گر جان به تن ببینی مشغول کار او شو
هر قبلهای که بینی بهتر ز خودپرستی
با ضعف و ناتوانی همچون نسیم خوش باش
بیماری اندر این ره بهتر ز تندرستی
در مذهب طریقت خامی نشان کفر است
آری طریق دولت چالاکی است و چستی
تا فضل و عقل بینی بیمعرفت نشینی
یک نکتهات بگویم خود را مبین که رستی
در آستان جانان از آسمان میندیش
کز اوج سربلندی افتی به خاک پستی
خار ارچه جان بکاهد گل عذر آن بخواهد
سهل است تلخی می در جنب ذوق مستی
صوفی پیالهپیما حافظ قرابهپرهیز
ای کوتهآستینان تا کی درازدستی؟
معنی ابیات
ای دل مباش یک دم خالی ز عشق و مستی / وآنگه برو که رستی از نیستی و هستی
ای دل، یک دم از عشق و مستی خالی مباش، و آنگاه برو که از نیستی و هستی رستی.
گر جان به تن ببینی مشغول کار او شو / هر قبلهای که بینی بهتر ز خودپرستی
اگر جان را در تن میبینی، به کارِ او مشغول شو؛ هر قبلهای که ببینی بهتر از خودپرستی است.
با ضعف و ناتوانی همچون نسیم خوش باش / بیماری اندر این ره بهتر ز تندرستی
با ناتوانی و سستی مانندِ نسیم خوش باش؛ در این راه، بیماری بهتر از تندرستی است.
در مذهب طریقت خامی نشان کفر است / آری طریق دولت چالاکی است و چستی
در آیینِ طریقت خامی نشانِ کفر است؛ آری، راهِ دولت چابکی و چستی است.
تا فضل و عقل بینی بیمعرفت نشینی / یک نکتهات بگویم خود را مبین که رستی
تا فضل و عقلِ خود را میبینی، بیمعرفت میمانی؛ نکتهای به تو بگویم: خود را مبین تا برهی (یا: خود را رسته مپندار).
در آستان جانان از آسمان میندیش / کز اوج سربلندی افتی به خاک پستی
در آستانِ جانان از بلندی میندیش، که از اوجِ سربلندی به خاکِ پستی میافتی.
خار ارچه جان بکاهد گل عذر آن بخواهد / سهل است تلخی می در جنب ذوق مستی
هرچند خار جان را میکاهد، گل پوزشِ آن را میخواهد؛ تلخیِ باده در کنارِ ذوقِ مستی آسان است.
صوفی پیالهپیما حافظ قرابهپرهیز / ای کوتهآستینان تا کی درازدستی؟
صوفی پیالهپیماست و حافظ از قرابه پرهیز میکند؛ ای آستینکوتاهان، تا کی دستدرازی؟
تعبیر فال
دل را لحظهای از مهر و شور خالی نگذارید؛ رهایی شما در همین است. بزرگترین مانع، خودبینی است؛ هر راهی از خودپرستی بهتر است. به دانش و زیرکی خود تکیه نکنید و خام نمانید؛ چابک و آماده باشید. فروتن بمانید تا از بلندی نیفتید. سختی راه در برابر شیرینی پایان آن ناچیز است.
- نیت کلی: دل را لحظهای از مهر و شور خالی نگذارید؛ رهاییتان در همین است.
- عشق: هر راهی از خودپرستی بهتر است؛ فروتن بمانید تا از بلندی نیفتید.
- کار: به دانش و زیرکیِ خود تکیه نکنید و خام نمانید؛ چابک و آماده باشید.
- سفر: سختیِ راه در برابرِ شیرینیِ پایانش ناچیز است.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «ـستی» (مستی، هستی، پرستی، تندرستی…). مصراعهای «هر قبلهای که بینی بهتر ز خودپرستی» و «خود را مبین که رستی» پیامِ اصلیِ غزل را میگویند: بزرگترین مانع، دیدنِ خود است. بیتِ پایانی با طنزی وارونه صوفیِ ریاکار را پیالهپیما و حافظ را پرهیزگار میخواند.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · معنویت و عرفان · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز