غزل ۴۳۳: ای که بر ماه از خط مشکین نقاب انداختی

ای که بر ماه از خط مشکین نقاب انداختی
لطف کردی سایه‌ای بر آفتاب انداختی

تا چه خواهد کرد با ما آب و رنگ عارضت
حالیا نیرنگ نقشی خوش بر آب انداختی

گوی خوبی بردی از خوبان خلخ شاد باش
جام کیخسرو طلب، کافراسیاب انداختی

هرکسی با شمع رخسارت به وجهی عشق باخت
زان میان پروانه را در اضطراب انداختی

گنج عشق خود نهادی در دل ویران ما
سایهٔ دولت بر این کنج خراب انداختی

زینهار از آب آن عارض که شیران را از آن
تشنه‌لب کردی و گردان را در آب انداختی

خواب بیداران ببستی وآن گه از نقش خیال
تهمتی بر شب‌روان خیل خواب انداختی

پرده از رخ برفکندی یک نظر در جلوه‌گاه
وز حیا حور و پری را در حجاب انداختی

باده نوش از جام عالم بین که بر اورنگ جم
شاهد مقصود را از رخ نقاب انداختی

از فریب نرگس مخمور و لعل می‌پرست
حافظ خلوت‌نشین را در شراب انداختی

وز برای صید دل در گردنم زنجیر زلف
چون کمند خسرو مالک رقاب انداختی

داور داراشکوه‌ ای آن که تاج آفتاب
از سر تعظیم بر خاک جناب انداختی

نصرة الدین شاه یحیی آن که خصم ملک را
از دم شمشیر چون آتش در آب انداختی

معنی ابیات

  1. ای که بر ماه از خط مشکین نقاب انداختی / لطف کردی سایه‌ای بر آفتاب انداختی

    ای که با خطِ مشکین بر ماهِ (چهره) نقاب انداختی، لطف کردی و سایه‌ای بر آفتاب انداختی.

  2. تا چه خواهد کرد با ما آب و رنگ عارضت / حالیا نیرنگ نقشی خوش بر آب انداختی

    تا آب و رنگِ چهره‌ات با ما چه خواهد کرد؛ اکنون نیرنگِ نقشی خوش بر آب انداختی.

  3. گوی خوبی بردی از خوبان خلخ شاد باش / جام کیخسرو طلب، کافراسیاب انداختی

    گوی زیبایی را از خوبانِ خلخ ربودی، شاد باش؛ جامِ کیخسرو بخواه، که افراسیاب را از پا انداختی.

  4. هرکسی با شمع رخسارت به وجهی عشق باخت / زان میان پروانه را در اضطراب انداختی

    هر کس با شمعِ رخسارت به گونه‌ای عشق باخت؛ از آن میان پروانه را در بی‌قراری انداختی.

  5. گنج عشق خود نهادی در دل ویران ما / سایهٔ دولت بر این کنج خراب انداختی

    گنجِ عشقِ خود را در دلِ ویرانِ ما نهادی؛ سایهٔ دولت را بر این کنجِ خراب انداختی.

  6. زینهار از آب آن عارض که شیران را از آن / تشنه‌لب کردی و گردان را در آب انداختی

    زنهار از آبِ (طراوتِ) آن چهره، که شیران را از آن تشنه‌لب کردی و دلاوران را در آب انداختی.

  7. خواب بیداران ببستی وآن گه از نقش خیال / تهمتی بر شب‌روان خیل خواب انداختی

    خوابِ بیداران را بستی، و آنگاه از نقشِ خیال تهمتی بر شب‌روانِ لشکرِ خواب انداختی.

  8. پرده از رخ برفکندی یک نظر در جلوه‌گاه / وز حیا حور و پری را در حجاب انداختی

    یک نظر در جلوه‌گاه پرده از رخ برافکندی و از شرم، حور و پری را در حجاب انداختی.

  9. باده نوش از جام عالم بین که بر اورنگ جم / شاهد مقصود را از رخ نقاب انداختی

    از جامِ جهان‌بین باده بنوش، که بر تختِ جمشید نقاب از رخِ شاهدِ مقصود انداختی.

  10. از فریب نرگس مخمور و لعل می‌پرست / حافظ خلوت‌نشین را در شراب انداختی

    با فریبِ چشمِ خمار و لبِ باده‌پرست، حافظِ خلوت‌نشین را در شراب انداختی.

  11. وز برای صید دل در گردنم زنجیر زلف / چون کمند خسرو مالک رقاب انداختی

    و برای شکارِ دل زنجیرِ زلف را مانندِ کمندِ پادشاهِ مالکِ گردن‌ها در گردنم انداختی.

  12. داور داراشکوه‌ ای آن که تاج آفتاب / از سر تعظیم بر خاک جناب انداختی

    ای داورِ داراشکوه، ای که تاجِ آفتاب را از سرِ بزرگداشت بر خاکِ درگاهت انداختی،

  13. نصرة الدین شاه یحیی آن که خصم ملک را / از دم شمشیر چون آتش در آب انداختی

    ای نصرت‌الدین شاه یحیی، که دشمنِ کشور را با دمِ شمشیر مانندِ آتش در آب انداختی.

تعبیر فال

بخت شما بلند است: کسی یا چیزی ارزشمند به زندگی ویران‌شدهٔ شما راه یافته و آن را آباد کرده است. بر رقیبان پیروز شده‌اید؛ شاد باشید و از این پیروزی بهره بگیرید. آنچه می‌خواستید آشکار شده است. این دل‌بستگی آرامش گوشه‌نشینی شما را بر هم زده، ولی خیر شما در آن است. پشتیبان نیرومندی دارید.

درباره این غزل

غزلی بلند با ردیفِ «انداختی» که از ستایشِ یار آغاز می‌شود و به ستایشِ شاه یحیی، با لقبِ نصرت‌الدین، از آل‌مظفر می‌رسد. بیتِ سوم پیروزی را با داستانِ شاهنامه پیوند می‌دهد: کیخسرو افراسیاب را از پا انداخت. بیتِ پنجم بسیار نقل می‌شود: گنجِ عشق در دلِ ویران.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · پول و دارایی · زیبایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا