غزل ۱۱۷: دل ما به دور رویت ز چمن فراغ دارد

دل ما به دور رویت ز چمن فراغ دارد
که چو سرو پایبند است و چو لاله داغ دارد

سر ما فرونیآید به کمان ابروی کس
که درون گوشه‌گیران، ز جهان فراغ دارد

ز بنفشه تاب دارم که ز زلف او زند دم
تو سیاه کم‌بها بین، که چه در دماغ دارد‌!

به چمن خرام و بنگر بر تخت گل که لاله
به ندیم شاه ماند که به کف ایاغ دارد

شب ظلمت و بیابان، به کجا توان رسیدن؟
مگر آن که شمع روی‌ات به رهم چراغ دارد

من و شمع صبح‌گاهی سزد ار به هم بگرییم
که بسوختیم و از ما بت ما فراغ دارد

سزدم چو ابر بهمن که بر این چمن بگریم
طرب آشیان بلبل، بنگر که زاغ دارد

سر درس عشق دارد دل دردمند حافظ
که نه خاطر تماشا نه هوای باغ دارد

معنی ابیات

  1. دل ما به دور رویت ز چمن فراغ دارد / که چو سرو پایبند است و چو لاله داغ دارد

    دلِ ما در روزگارِ روی تو از چمن بی‌نیاز است، که مانندِ سرو پایبند است و مانندِ لاله داغ دارد.

  2. سر ما فرونیآید به کمان ابروی کس / که درون گوشه‌گیران، ز جهان فراغ دارد

    سرِ ما به کمانِ ابروی هیچ کس فرود نمی‌آید، که درونِ گوشه‌گیران از جهان فارغ است.

  3. ز بنفشه تاب دارم که ز زلف او زند دم / تو سیاه کم‌بها بین، که چه در دماغ دارد‌!

    از بنفشه در تاب و خشمم که از زلفِ او دم می‌زند؛ این سیاهِ کم‌بها را ببین که چه هوایی در سر دارد!

  4. به چمن خرام و بنگر بر تخت گل که لاله / به ندیم شاه ماند که به کف ایاغ دارد

    به چمن بخرام و ببین که لاله کنارِ تختِ گل مانندِ ندیمِ شاه است که جامی در دست دارد.

  5. شب ظلمت و بیابان، به کجا توان رسیدن؟ / مگر آن که شمع روی‌ات به رهم چراغ دارد

    شبِ تاریک و بیابان؛ به کجا می‌توان رسید، مگر شمعِ روی تو در راهم چراغ باشد؟

  6. من و شمع صبح‌گاهی سزد ار به هم بگرییم / که بسوختیم و از ما بت ما فراغ دارد

    سزاست اگر من و شمعِ صبحگاهی با هم بگرییم، که سوختیم و بتِ ما از ما فارغ است.

  7. سزدم چو ابر بهمن که بر این چمن بگریم / طرب آشیان بلبل، بنگر که زاغ دارد

    سزاست که مانندِ ابرِ بهمن بر این چمن بگریم؛ ببین که زاغ آشیانِ شادیِ بلبل را گرفته است.

  8. سر درس عشق دارد دل دردمند حافظ / که نه خاطر تماشا نه هوای باغ دارد

    دلِ دردمندِ حافظ سرِ درسِ عشق دارد، که نه هوای تماشا دارد و نه هوای باغ.

تعبیر فال

دل شما چنان گرفتار یک نفر است که به هیچ تفریح و سرگرمی میل ندارد. راه پیش رو تاریک است و جز روشنایی او راهنمایی نمی‌شناسید. از اینکه ناشایستگان جای شایستگان را گرفته‌اند اندوهگینید. از او بی‌اعتنایی دیده‌اید، اما همچنان پایدارید؛ بر این درس دل بمانید و ناامید نشوید.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ پنجمش حالِ رهروی را دارد که جز یک چراغ ندارد: «شبِ ظلمت و بیابان، به کجا توان رسیدن / مگر آن که شمعِ رویت به رهم چراغ دارد». بیتِ هفتم با تصویرِ زاغی که آشیانِ بلبل را گرفته، از وارونگیِ روزگار گله می‌کند.

موضوع‌ها: پند و راهنمایی · دل‌شکستگی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا