غزل ۲۵: شکفته شد گل حمرا و گشت بلبل مست

شکفته شد گل حمرا و گشت بلبل مست
صلای سرخوشی، ای صوفیان باده پرست

اساس توبه که در محکمی چو سنگ نمود
ببین که جام زجاجی چه طرفه‌اش بشکست

بیار باده که در بارگاه استغنا
چه پاسبان و چه سلطان، چه هوشیار و چه مست

از این رباط دو در، چون ضرورت است رحیل
رواق و طاق معیشت، چه سربلند و چه پست

مقام عیش میسر نمی‌شود بی‌رنج
بلی به حکم بلا بسته‌اند عهد الست

به هست و نیست مرنجان ضمیر و خوش می‌باش
که نیستی‌ست سرانجام هر کمال که هست

شکوه آصفی و اسب باد و منطق طیر
به باد رفت و از او خواجه هیچ طرف نبست

به بال و پر مرو از ره که تیر پرتابی
هوا گرفت زمانی، ولی به خاک نشست

زبان کلک تو حافظ چه شکر آن گوید
که گفتهٔ سخنت می‌برند دست به دست

معنی ابیات

  1. شکفته شد گل حمرا و گشت بلبل مست / صلای سرخوشی، ای صوفیان باده پرست

    گلِ سرخ شکفت و بلبل مست شد؛ ای صوفیانِ باده‌پرست، بانگِ سرخوشی است!

  2. اساس توبه که در محکمی چو سنگ نمود / ببین که جام زجاجی چه طرفه‌اش بشکست

    بنیادِ توبه را که در استواری چون سنگ می‌نمود، ببین که جامِ شیشه‌ای چه شگفت شکستش!

  3. بیار باده که در بارگاه استغنا / چه پاسبان و چه سلطان، چه هوشیار و چه مست

    باده بیاور، که در بارگاهِ بی‌نیازیِ خداوند، پاسبان و سلطان، هشیار و مست، یکسان‌اند.

  4. از این رباط دو در، چون ضرورت است رحیل / رواق و طاق معیشت، چه سربلند و چه پست

    چون از این کاروانسرای دو در (دنیا) رفتن ناگزیر است، ایوان و طاقِ زندگی چه بلند و چه پست، یکی است.

  5. مقام عیش میسر نمی‌شود بی‌رنج / بلی به حکم بلا بسته‌اند عهد الست

    جایگاهِ شادی بی‌رنج فراهم نمی‌شود؛ آری، پیمانِ الست را با حکمِ بلا بسته‌اند (بازی با «بلی» و «بلا»).

  6. به هست و نیست مرنجان ضمیر و خوش می‌باش / که نیستی‌ست سرانجام هر کمال که هست

    دل را با هست و نیست مرنجان و خوش باش، که سرانجامِ هر کمالی که هست، نیستی است.

  7. شکوه آصفی و اسب باد و منطق طیر / به باد رفت و از او خواجه هیچ طرف نبست

    شکوهِ آصف و اسبِ باد و زبانِ پرندگان (سلیمان) بر باد رفت، و خواجه از آن هیچ بهره‌ای نبرد.

  8. به بال و پر مرو از ره که تیر پرتابی / هوا گرفت زمانی، ولی به خاک نشست

    با بال و پر از راه به در مرو، که تیرِ پرتابی زمانی به هوا رفت، اما سرانجام به خاک نشست.

  9. زبان کلک تو حافظ چه شکر آن گوید / که گفتهٔ سخنت می‌برند دست به دست

    حافظ، زبانِ قلمت چه شکری بگوید، که سخنت را دست‌به‌دست می‌برند؟

تعبیر فال

هنگام شادی است و تصمیم سختگیرانه‌ای که گرفته بودید دوام نمی‌آورد. به بالا و پایین دنیا دل نبندید که همه رفتنی است. هیچ خوشی بی‌زحمت به دست نمی‌آید؛ رنج امروز را بپذیرید. از غرور و بلندپروازی بی‌جا بپرهیزید. کار و سخن شما قدر دانسته می‌شود و دست به دست می‌گردد.

درباره این غزل

غزلی در ناپایداریِ شکوه، با مصراعِ ژرفِ «که نیستی‌ست سرانجامِ هر کمال که هست». بیتِ پنجم با «الست» و «بلا» بازی می‌کند: پیمانِ ازلی انسان با «بلی» گفتن بسته شد، و بلا جزءِ آن است. بیتِ هشتم تصویرِ تیری را دارد که بالا می‌رود و سرانجام به خاک می‌نشیند.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · معنویت و عرفان

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا