غزل ۲۷۸: شراب تلخ میخواهم که مردافکن بود زورش
شراب تلخ میخواهم که مردافکن بود زورش
که تا یک دم بیاسایم ز دنیا و شر و شورش
سماط دهر دونپرور ندارد شهد آسایش
مذاق حرص و آز ای دل، بشو از تلخ و از شورش
بیاور می که نتوان شد ز مکر آسمان ایمن
به لعب زهرهٔ چنگی و مریخ سلحشورش
کمند صید بهرامی بیفکن، جام جم بردار
که من پیمودم این صحرا، نه بهرام است و نه گورش
بیا تا در می صافیت راز دهر بنمایم
به شرط آن که ننمایی به کجطبعان دلکورش
نظر کردن به درویشان منافی بزرگی نیست
سلیمان با چنان حشمت، نظرها بود با مورش
کمان ابروی جانان نمیپیچد سر از حافظ
ولیکن خنده میآید، بدین بازوی بیزورش
معنی ابیات
شراب تلخ میخواهم که مردافکن بود زورش / که تا یک دم بیاسایم ز دنیا و شر و شورش
شرابی تلخ و مردافکن میخواهم، تا یک دم از دنیا و آشوب و شرش بیاسایم.
سماط دهر دونپرور ندارد شهد آسایش / مذاق حرص و آز ای دل، بشو از تلخ و از شورش
سفرهٔ روزگارِ فرومایهپرور شهدِ آسایش ندارد؛ ای دل، کامِ حرص و آز را از تلخی و شوریِ آن بشوی.
بیاور می که نتوان شد ز مکر آسمان ایمن / به لعب زهرهٔ چنگی و مریخ سلحشورش
باده بیاور، که از نیرنگِ آسمان، با بازیِ زهرهٔ چنگنواز و مریخِ جنگجویش، نمیتوان ایمن بود.
کمند صید بهرامی بیفکن، جام جم بردار / که من پیمودم این صحرا، نه بهرام است و نه گورش
کمندِ شکارِ بهرام را بینداز و جامِ جم را بردار، که من این دشت را پیمودهام: نه بهرام مانده است و نه گورش (بازی با «گور»: گورخر و آرامگاه).
بیا تا در می صافیت راز دهر بنمایم / به شرط آن که ننمایی به کجطبعان دلکورش
بیا تا در بادهٔ ناب رازِ روزگار را به تو نشان دهم، به این شرط که آن را به کجطبعانِ دلکور نشان ندهی.
نظر کردن به درویشان منافی بزرگی نیست / سلیمان با چنان حشمت، نظرها بود با مورش
نگاه کردن به درویشان با بزرگی منافات ندارد؛ سلیمان با آنهمه شکوه، به مورچه نظر داشت.
کمان ابروی جانان نمیپیچد سر از حافظ / ولیکن خنده میآید، بدین بازوی بیزورش
کمانِ ابروی جانان از حافظ روی نمیگرداند، اما به این بازوی بیزورش خندهاش میگیرد.
تعبیر فال
از هیاهوی دنیا خستهاید و آسایشی کوتاه میخواهید. حرص و طمع را از دل بشویید، زیرا این روزگار به کسی آسودگی نمیدهد و قدرت و شکوه گذشتگان نیز نمانده است. به جای شکار جاه و مال، در پی بینش باشید. اگر توانایی دارید، به فرودستان توجه کنید. ناتوانی خود را بپذیرید و با فروتنی پیش بروید.
- نیت کلی: از هیاهوی دنیا خستهاید؛ حرص را از دل بشویید تا آسوده شوید.
- عشق: کسی که دوستش دارید از شما روی نمیگرداند، اما از ناتوانیتان آگاه است؛ با فروتنی پیش بروید.
- کار: به جای شکارِ جاه و مال، در پیِ بینش باشید؛ اگر توانایی دارید، به فرودستان هم توجه کنید.
- سفر: سفری برای آسودن و دور شدن از هیاهو به شما میآید.
درباره این غزل
غزلی در ناپایداریِ قدرت و شکوه. بیتِ چهارم از پرنقلترین بیتهای حافظ است و با دو معنای «گور» بازی میکند: بهرام گور، شاهِ ساسانی که به شکارِ گورخر شهره بود، نه خود مانده است و نه گورش. بیتِ ششم به داستانِ سلیمان و مور اشاره دارد.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز