غزل ۲۷۷: فکر بلبل همه آن است که گل شد یارش
فکر بلبل همه آن است که گل شد یارش
گل در اندیشه که چون عشوه کند در کارش
دلربایی همه آن نیست که عاشق بکشند
خواجه آن است که باشد غم خدمتکارش
جای آن است که خون موج زند در دل لعل
زین تغابن که خزف میشکند بازارش
بلبل از فیض گل آموخت سخن، ور نه نبود
این همه قول و غزل تعبیه در منقارش
ای که در کوچهٔ معشوقهٔ ما میگذری
بر حذر باش، که سر میشکند دیوارش
آن سفرکرده که صد قافله دل همره اوست
هر کجا هست خدایا به سلامت دارش
صحبت عافیتت گرچه خوش افتاد ای دل
جانب عشق عزیز است، فرومگذارش
صوفی سرخوش از این دست که کج کرد کلاه
به دو جام دگر آشفته شود دستارش
دل حافظ که به دیدار تو خوگر شده بود
نازپرورد وصال است، مجو آزارش
معنی ابیات
فکر بلبل همه آن است که گل شد یارش / گل در اندیشه که چون عشوه کند در کارش
همهٔ فکرِ بلبل این است که گل یارش شد؛ گل در این اندیشه است که چگونه در کارش عشوه کند.
دلربایی همه آن نیست که عاشق بکشند / خواجه آن است که باشد غم خدمتکارش
دلربایی همه آن نیست که عاشق را بکشند؛ خواجه آن است که غمِ خدمتکارش را داشته باشد.
جای آن است که خون موج زند در دل لعل / زین تغابن که خزف میشکند بازارش
جای آن است که خون در دلِ لعل موج بزند، از این زیان که خزف (سفال) بازارش را میشکند.
بلبل از فیض گل آموخت سخن، ور نه نبود / این همه قول و غزل تعبیه در منقارش
بلبل سخن را از فیضِ گل آموخت، وگرنه این همه آواز و غزل در منقارش نهاده نبود.
ای که در کوچهٔ معشوقهٔ ما میگذری / بر حذر باش، که سر میشکند دیوارش
ای که از کوچهٔ معشوقهٔ ما میگذری، برحذر باش، که دیوارش سر میشکند.
آن سفرکرده که صد قافله دل همره اوست / هر کجا هست خدایا به سلامت دارش
آن سفرکرده که صد کاروان دل همراهِ اوست، خدایا، هر کجا هست به سلامت نگهش دار.
صحبت عافیتت گرچه خوش افتاد ای دل / جانب عشق عزیز است، فرومگذارش
ای دل، هرچند همنشینیِ عافیت برایت خوش افتاد، جانبِ عشق عزیز است، آن را فرومگذار.
صوفی سرخوش از این دست که کج کرد کلاه / به دو جام دگر آشفته شود دستارش
صوفیِ سرخوش که اینگونه کلاه را کج کرد، با دو جامِ دیگر دستارش آشفته میشود.
دل حافظ که به دیدار تو خوگر شده بود / نازپرورد وصال است، مجو آزارش
دلِ حافظ که به دیدارِ تو خو گرفته بود، نازپروردهٔ وصال است؛ آزارش را مخواه.
تعبیر فال
شما به مهر میاندیشید و طرف شما به ناز؛ از او بخواهید که قدر دلبستهٔ خود را بداند. از اینکه بیمایگان جای شایستگان را گرفتهاند دلآزردهاید و حق دارید. برای عزیزی که در سفر است دعا کنید. آسایش خوب است، اما مهر را به خاطر آن فرو نگذارید. با کسی که به شما خو گرفته تندی نکنید.
- نیت کلی: برای عزیزی که در سفر است دعا کنید: «هر کجا هست خدایا به سلامت دارش».
- عشق: شما به مهر میاندیشید و او به ناز؛ از او بخواهید قدرِ دلبستهاش را بداند. آسایش خوب است، اما مهر را به خاطرِ آن فرونگذارید.
- کار: از اینکه بیمایگان جای شایستگان را گرفتهاند دلآزردهاید و حق دارید؛ اما با کسی که به شما خو گرفته تندی نکنید.
- سفر: مسافرِ عزیزتان در پناهِ خداست؛ به سلامت بازمیگردد.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ ششمش از پرنقلترین دعاهای سفر در زبانِ فارسی است: «آن سفرکرده که صد قافله دل همرهِ اوست / هر کجا هست خدایا به سلامت دارش». بیتِ دوم تعریفی انسانی از بزرگی دارد: خواجه کسی است که غمِ خدمتکارش را بخورد.
موضوعها: عشق · سفر و غربت · معنویت و عرفان · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز