غزل ۲۷۶: باغبان گر پنجروزی صحبت گل بایدش
باغبان گر پنجروزی صحبت گل بایدش
بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش
ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال
مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش
رند عالمسوز را با مصلحتبینی چهکار؟
کار ملک است آن که تدبیر و تأمل بایدش
تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست
راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش
با چنین زلف و رخش بادا نظربازی حرام
هر که روی یاسمین و جعد سنبل بایدش
نازها زان نرگس مستانهاش باید کشید
این دل شوریده تا آن جعد و کاکل بایدش
ساقیا در گردش ساغر تعلل تا به چند؟
دور چون با عاشقان افتد تسلسل بایدش
کیست حافظ تا ننوشد باده بیآواز رود؟
عاشق مسکین چرا چندین تجمل بایدش؟
معنی ابیات
باغبان گر پنجروزی صحبت گل بایدش / بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش
اگر باغبان پنج روز همنشینیِ گل را میخواهد، باید مانندِ بلبل بر جفای خارِ جدایی صبر کند.
ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال / مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش
ای دل، در بندِ زلفش از پریشانی منال؛ پرندهٔ زیرک چون به دام افتد، باید تحمل کند.
رند عالمسوز را با مصلحتبینی چهکار؟ / کار ملک است آن که تدبیر و تأمل بایدش
رندِ جهانسوز را با مصلحتبینی چه کار؟ این کارِ کشورداری است که تدبیر و درنگ میخواهد.
تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست / راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش
تکیه بر پرهیزگاری و دانش در طریقت کفر است؛ رهرو اگر صد هنر هم دارد، باید توکل کند.
با چنین زلف و رخش بادا نظربازی حرام / هر که روی یاسمین و جعد سنبل بایدش
با چنین زلف و رخی، نظربازی بر کسی حرام باد که روی یاسمن و حلقهٔ سنبل را میخواهد.
نازها زان نرگس مستانهاش باید کشید / این دل شوریده تا آن جعد و کاکل بایدش
باید نازهای آن نرگسِ مستانهاش را کشید، تا این دلِ شوریده آن زلف و کاکل را میخواهد.
ساقیا در گردش ساغر تعلل تا به چند؟ / دور چون با عاشقان افتد تسلسل بایدش
ای ساقی، تا کی در گردشِ جام درنگ؟ وقتی دور به عاشقان میرسد، باید پیاپی باشد.
کیست حافظ تا ننوشد باده بیآواز رود؟ / عاشق مسکین چرا چندین تجمل بایدش؟
حافظ کیست که بیآوازِ رود باده ننوشد؟ عاشقِ بیچاره چرا اینهمه تجمل میخواهد؟
تعبیر فال
هر خوشی کوتاهی شکیبایی بسیار میخواهد. اکنون که گرفتار شدهاید، بیتابی سودی ندارد؛ تحمل کنید. به دانش و پرهیز خود تکیه نکنید، بلکه به خدا توکل داشته باشید. اگر کسی را میخواهید، باید ناز او را هم بکشید. در کار خود سستی و تأخیر نکنید و به اندکِ آنچه دارید خرسند باشید.
- نیت کلی: هر خوشیِ کوتاهی شکیبایی بسیار میخواهد.
- عشق: اکنون که گرفتار شدهاید، بیتابی سودی ندارد؛ اگر کسی را میخواهید، باید نازش را هم بکشید.
- کار: به دانش و پرهیزِ خود تکیه نکنید، به خدا توکل کنید؛ در کارتان سستی نکنید و به اندکِ آنچه دارید خرسند باشید.
- سفر: سفر به تجمل نیاز ندارد؛ ساده بروید.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «بایدش» که هر بیتش شرطی برای رسیدن را میگوید. بیتِ نخست، «باغبان گر پنجروزی صحبتِ گل بایدش / بر جفای خارِ هجران صبرِ بلبل بایدش»، از پرنقلترین بیتهای حافظ است، و بیتِ چهارم تکیه بر دانش و پرهیز را در برابرِ توکل ناچیز میشمارد.
موضوعها: صبر · دعا و توکل · معنویت و عرفان · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز