غزل ۱۳۰: سحر بلبل حکایت با صبا کرد
سحر بلبل حکایت با صبا کرد
که عشق روی گل با ما چهها کرد
از آن رنگ رخم، خون در دل افتاد
وز آن گلشن، به خارم مبتلا کرد
غلام همت آن نازنینم
که کار خیر بی روی و ریا کرد
من از بیگانگان دیگر ننالم
که با من هرچه کرد آن آشنا کرد
گر از سلطان طمع کردم، خطا بود
ور از دلبر وفا جستم، جفا کرد
خوشش باد آن نسیم صبحگاهی
که درد شب نشینان را دوا کرد
نقاب گل کشید و زلف سنبل
گره بند قبای غنچه وا کرد
به هر سو بلبل عاشق در افغان
تنعم از میان، باد صبا کرد
بشارت بر به کوی می فروشان
که حافظ توبه از زهد ریا کرد
وفا از خواجگان شهر با من
کمال دولت و دین بوالوفا کرد
معنی ابیات
سحر بلبل حکایت با صبا کرد / که عشق روی گل با ما چهها کرد
سحرگاه بلبل با بادِ صبا حکایت کرد که عشقِ روی گل با ما چهها کرد.
از آن رنگ رخم، خون در دل افتاد / وز آن گلشن، به خارم مبتلا کرد
از آن رنگِ رخسار خون در دلم افتاد، و از آن گلشن مرا گرفتارِ خار کرد.
غلام همت آن نازنینم / که کار خیر بی روی و ریا کرد
بندهٔ همتِ آن نازنینم که کارِ نیک را بیخودنمایی و ریا انجام داد.
من از بیگانگان دیگر ننالم / که با من هرچه کرد آن آشنا کرد
من دیگر از بیگانگان نمینالم، که هرچه با من شد، آن آشنا کرد.
گر از سلطان طمع کردم، خطا بود / ور از دلبر وفا جستم، جفا کرد
اگر از پادشاه چشمِ بخشش داشتم خطا بود، و اگر از دلبر وفا خواستم، جفا کرد.
خوشش باد آن نسیم صبحگاهی / که درد شب نشینان را دوا کرد
خوش باد آن نسیمِ صبحگاهی که دردِ شبزندهداران را درمان کرد.
نقاب گل کشید و زلف سنبل / گره بند قبای غنچه وا کرد
نسیم نقاب از چهرهٔ گل کشید، زلفِ سنبل را کنار زد و گرهِ بندِ قبای غنچه را گشود.
به هر سو بلبل عاشق در افغان / تنعم از میان، باد صبا کرد
بلبلِ عاشق از هر سو در فغان است، و در این میان بهره را بادِ صبا برد.
بشارت بر به کوی می فروشان / که حافظ توبه از زهد ریا کرد
به کوی میفروشان مژده ببر که حافظ از زهدِ ریایی توبه کرد.
وفا از خواجگان شهر با من / کمال دولت و دین بوالوفا کرد
از بزرگانِ شهر، کسی که با من وفا کرد کمالِ دولت و دین، بوالوفا، بود.
تعبیر فال
رنجی که میکشید از بیگانه نیست؛ از کسی است که به او نزدیک بودید و امید داشتید. از قدرتمندان و بیوفایان چشم یاری نداشته باشید. با این همه، گشایشی در راه است و درد شبهای شما درمان میشود. از ریا دست بکشید و قدر آن دوست را که بیچشمداشت به شما نیکی کرد بدانید.
- نیت کلی: رنجِ شما از نزدیکان است، نه بیگانگان؛ اما گشایش در راه است.
- عشق: از کسی که به او نزدیک بودید رنجیدهاید؛ به جای گله، ببینید چه کسی بیچشمداشت کنارتان ماند.
- کار: از قدرتمندان چشمِ یاری نداشته باشید و کارِ نیک را بیخودنمایی انجام دهید.
- سفر: تغییرِ هوا و سفری کوتاه دلتان را باز میکند.
درباره این غزل
غزل از زبانِ بلبل آغاز میشود که از رنجِ عشقِ گل مینالد. بیتِ چهارم، «که با من هرچه کرد آن آشنا کرد»، از پرنقلترین بیتهای حافظ دربارهٔ رنجی است که از نزدیکان میرسد. بیتِ پایانی با نامِ «بوالوفا» بازی میکند: تنها کسی از بزرگانِ شهر که با شاعر وفا کرد.
موضوعها: امید و مژده · آغاز دوباره
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز