غزل ۲۳۷: نفس برآمد و کام از تو بر نمیآید
نفس برآمد و کام از تو بر نمیآید
فغان که بخت من از خواب در نمیآید
صبا به چشم من انداخت خاکی از کویش
که آب زندگیم در نظر نمیآید
قد بلند تو را تا به بر نمیگیرم
درخت کام و مرادم به بر نمیآید
مگر به روی دلارای یار ما ور نی
به هیچ وجه دگر کار بر نمیآید
مقیم زلف تو شد دل که خوش سوادی دید
وز آن غریب بلاکش خبر نمیآید
ز شست صدق گشادم هزار تیر دعا
ولی چه سود یکی کارگر نمیآید
بسم حکایت دل هست با نسیم سحر
ولی به بخت من امشب سحر نمیآید
در این خیال به سر شد زمان عمر و هنوز
بلای زلف سیاهت به سر نمیآید
ز بس که شد دل حافظ رمیده از همه کس
کنون ز حلقهٔ زلفت به در نمیآید
معنی ابیات
نفس برآمد و کام از تو بر نمیآید / فغان که بخت من از خواب در نمیآید
جان به لب رسید و کامم از تو برنمیآید؛ فغان که بختم از خواب بیدار نمیشود.
صبا به چشم من انداخت خاکی از کویش / که آب زندگیم در نظر نمیآید
صبا خاکی از کوی او به چشمم انداخت، که در برابرش آبِ زندگی هم به چشمم نمیآید.
قد بلند تو را تا به بر نمیگیرم / درخت کام و مرادم به بر نمیآید
تا قامتِ بلندت را در بر نگیرم، درختِ کام و مرادم بَر نمیدهد (بازی با «بر»: آغوش و میوه).
مگر به روی دلارای یار ما ور نی / به هیچ وجه دگر کار بر نمیآید
جز با روی دلآرای یارِ ما، به هیچ راهِ دیگری کار برنمیآید.
مقیم زلف تو شد دل که خوش سوادی دید / وز آن غریب بلاکش خبر نمیآید
دل در زلفِ تو ماندگار شد، چون سیاهیِ خوشی دید، و از آن غریبِ بلاکش خبری نمیآید.
ز شست صدق گشادم هزار تیر دعا / ولی چه سود یکی کارگر نمیآید
از شستِ صدق هزار تیرِ دعا گشودم، اما چه سود که یکی کارگر نمیافتد.
بسم حکایت دل هست با نسیم سحر / ولی به بخت من امشب سحر نمیآید
حکایتِ دلم را با نسیمِ سحر بس است، اما به بختِ من امشب سحر نمیآید.
در این خیال به سر شد زمان عمر و هنوز / بلای زلف سیاهت به سر نمیآید
در این خیال زمانِ عمر به سر رسید، و هنوز بلای زلفِ سیاهت به سر نمیآید.
ز بس که شد دل حافظ رمیده از همه کس / کنون ز حلقهٔ زلفت به در نمیآید
دلِ حافظ از بس از همه کس رمید، اکنون از حلقهٔ زلفِ تو بیرون نمیآید.
تعبیر فال
اکنون کارها بر وفق مراد نیست: بخت خفته است، دعاها هنوز اثر نکرده و شب دراز مینماید. تنها یک راه برای گشایش میشناسید و آن هم در دست دیگری است. با این حال صبح خواهد رسید. در این مدت خود را از دیگران جدا نکنید و همهٔ عمر را بر سر یک خیال نگذارید.
- نیت کلی: اکنون کارها بر وفقِ مراد نیست و شب دراز مینماید، اما صبح خواهد رسید.
- عشق: تنها یک راه برای گشایش میشناسید و آن هم در دستِ اوست؛ همهٔ عمر را بر سرِ یک خیال نگذارید.
- کار: دعاها هنوز اثر نکرده؛ در این مدت خود را از دیگران جدا نکنید و کوشش را ادامه دهید.
- سفر: اکنون هنگامِ سفر نیست؛ صبر کنید تا صبحِ کار برسد.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «نمیآید» در انتظاری که پایان نمیگیرد. مصراعِ «ولی به بختِ من امشب سحر نمیآید» تصویرِ ماندگارِ شبی است که صبح ندارد. بیتِ سوم با «بر» بازی میکند: تا یار در «بر» (آغوش) نیاید، درختِ مراد «بر» (میوه) نمیدهد.
موضوعها: امید و مژده · کامیابی و کار · سفر و غربت · آغاز دوباره · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز