غزل ۱۵۱: دمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمیارزد
دمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمیارزد
به می بفروش دلق ما، کز این بهتر نمیارزد
به کوی می فروشانش، به جامی بر نمیگیرند
زهی سجادهٔ تقوا که یک ساغر نمیارزد
رقیبم سرزنشها کرد کز این باب رخ برتاب
چه افتاد این سر ما را که خاک در نمیارزد؟
شکوه تاج سلطانی که بیم جان در او درج است
کلاهی دلکش است اما به ترک سر نمیارزد
چه آسان مینمود اول غم دریا به بوی سود
غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمیارزد
تو را آن به که روی خود ز مشتاقان بپوشانی
که شادی جهانگیری، غم لشکر نمیارزد
چو حافظ در قناعت کوش و از دنیای دون بگذر
که یک جو منت دونان دو صد من زر نمیارزد
معنی ابیات
دمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمیارزد / به می بفروش دلق ما، کز این بهتر نمیارزد
دمی با غم سر کردن، همهٔ جهان به آن نمیارزد؛ خرقهٔ ما را به باده بفروش، که بیش از این نمیارزد.
به کوی می فروشانش، به جامی بر نمیگیرند / زهی سجادهٔ تقوا که یک ساغر نمیارزد
در کوی بادهفروشان آن را به جامی هم نمیپذیرند؛ آفرین بر سجادهٔ تقوایی که به یک پیاله نمیارزد!
رقیبم سرزنشها کرد کز این باب رخ برتاب / چه افتاد این سر ما را که خاک در نمیارزد؟
رقیبم سرزنش کرد که از این در روی برتاب؛ این سرِ ما را چه شده که به خاکِ این در نمیارزد؟
شکوه تاج سلطانی که بیم جان در او درج است / کلاهی دلکش است اما به ترک سر نمیارزد
شکوهِ تاجِ پادشاهی که بیمِ جان در آن نهفته است، کلاهی دلکش است، اما به از دست دادنِ سر نمیارزد.
چه آسان مینمود اول غم دریا به بوی سود / غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمیارزد
به امیدِ سود، غمِ دریا در آغاز چه آسان مینمود؛ اشتباه کردم، که این طوفان به صد گوهر نمیارزد.
تو را آن به که روی خود ز مشتاقان بپوشانی / که شادی جهانگیری، غم لشکر نمیارزد
برای تو بهتر است که روی خود را از مشتاقان بپوشانی، که شادیِ جهانگیری به غمِ لشکر نمیارزد.
چو حافظ در قناعت کوش و از دنیای دون بگذر / که یک جو منت دونان دو صد من زر نمیارزد
مانندِ حافظ در قناعت بکوش و از دنیای پست بگذر، که یک جو منتِ فرومایگان به دویست من زر نمیارزد.
تعبیر فال
هیچ چیز دنیا به یک لحظه غم خوردن نمیارزد. مقام و ثروتی که با ترس و خطر همراه است ارزش به دست آوردن ندارد. کاری که در آغاز سودمند و آسان مینمود پرخطر از آب درآمده است؛ پیش از آنکه زیان بیشتر ببینید، از آن دست بکشید. قناعت کنید و زیر بار منت فرومایگان نروید.
- نیت کلی: هیچ چیزِ دنیا به یک لحظه غم خوردن نمیارزد؛ قناعت کنید.
- عشق: اگر کسی شما را از درِ دوست میراند، به سرزنشش اعتنا نکنید؛ ارزشِ شما را او تعیین نمیکند.
- کار: کاری که در آغاز سودمند و آسان مینمود پرخطر از آب درآمده؛ پیش از زیانِ بیشتر از آن دست بکشید و زیرِ بارِ منتِ فرومایگان نروید.
- سفر: سفرِ دریاییِ پرخطر یا پرهزینه را به امیدِ سود نپذیرید.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «نمیارزد» که بیت به بیت ارزشِ چیزها را میسنجد. بیتِ پنجم تجربهای همگانی است: «چه آسان مینمود اول غمِ دریا به بوی سود / غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمیارزد»، و بیتِ پایانی پندی پرآوازه دربارهٔ منتِ دونان است.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز