غزل ۱۵۰: ساقی ار باده از این دست به جام اندازد
ساقی ار باده از این دست به جام اندازد
عارفان را همه در شرب مدام اندازد
ور چنین زیر خم زلف نهد دانهٔ خال
ای بسا مرغ خرد را که به دام اندازد
ای خوشا دولت آن مست که در پای حریف
سر و دستار نداند که کدام اندازد
زاهد خام که انکار می و جام کند
پخته گردد چو نظر بر می خام اندازد
روز در کسب هنر کوش که می خوردن روز
دل چون آینه، در زنگ ظلام اندازد
آن زمان وقت می صبح فروغ است که شب
گرد خرگاه افق پردهٔ شام اندازد
باده با محتسب شهر ننوشی زنهار
بخورد بادهات و سنگ به جام اندازد
حافظا سر ز کله گوشهٔ خورشید برآر
بختت ار قرعه بدان ماه تمام اندازد
معنی ابیات
ساقی ار باده از این دست به جام اندازد / عارفان را همه در شرب مدام اندازد
اگر ساقی اینگونه باده در جام بریزد، همهٔ عارفان را به نوشیدنِ همیشگی میاندازد.
ور چنین زیر خم زلف نهد دانهٔ خال / ای بسا مرغ خرد را که به دام اندازد
و اگر اینگونه دانهٔ خال را زیرِ خمِ زلف بگذارد، ای بسا مرغِ خرد را که به دام میاندازد.
ای خوشا دولت آن مست که در پای حریف / سر و دستار نداند که کدام اندازد
خوشا دولتِ آن مستی که در پای حریف نمیداند سر را بیندازد یا دستار را.
زاهد خام که انکار می و جام کند / پخته گردد چو نظر بر می خام اندازد
زاهدِ خامی که باده و جام را انکار میکند، چون نگاهش به بادهٔ خام بیفتد، پخته میشود.
روز در کسب هنر کوش که می خوردن روز / دل چون آینه، در زنگ ظلام اندازد
روز را در کسبِ هنر بکوش، که بادهنوشیِ روز دلِ آینهمانند را در زنگارِ تاریکی میاندازد.
آن زمان وقت می صبح فروغ است که شب / گرد خرگاه افق پردهٔ شام اندازد
وقتِ بادهٔ صبحفروغ آن زمان است که شب پردهٔ شام را گردِ سراپردهٔ افق بیندازد.
باده با محتسب شهر ننوشی زنهار / بخورد بادهات و سنگ به جام اندازد
زنهار، با محتسبِ شهر باده ننوشی، که بادهات را میخورد و سنگ به جامت میاندازد.
حافظا سر ز کله گوشهٔ خورشید برآر / بختت ار قرعه بدان ماه تمام اندازد
حافظ، اگر بختت قرعه را به نامِ آن ماهِ تمام بیندازد، سر از گوشهٔ کلاهِ خورشید برآر.
تعبیر فال
جاذبهای نیرومند در کار است که خردمندان را نیز به دام میاندازد. هر کاری وقتی دارد: روز را به کار و آموختن بگذرانید و خوشی را برای هنگام خودش نگه دارید. با کسی که در ظاهر با شماست و در باطن بدخواه، همراه و همسفره نشوید. اگر بخت یاری کند، به آنچه میخواهید میرسید.
- نیت کلی: هر کاری وقتی دارد: روز را به کار و آموختن بگذرانید و خوشی را برای هنگامِ خودش نگه دارید.
- عشق: جاذبهای نیرومند در کار است که خردمندان را نیز به دام میاندازد؛ اگر بخت یاری کند، به او میرسید.
- کار: با کسی که در ظاهر با شماست و در باطن بدخواه، همراه و همسفره نشوید.
- سفر: سفر را در روز بگذرانید و شب را به استراحت؛ نظم، سفر را خوشتر میکند.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ پنجمش پندی کمانتظار از زبانِ حافظ است: «روز در کسبِ هنر کوش که می خوردنِ روز / دلِ چون آینه در زنگِ ظلام اندازد». بیتِ هفتم هشداری تند دربارهٔ محتسبِ ریاکار است که باده را مینوشد و سنگ به جام میزند.
موضوعها: عشق · شادی و غنیمت دم · معنویت و عرفان
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز