غزل ۲۳۴: چو آفتاب می از مشرق پیاله برآید
چو آفتاب می از مشرق پیاله برآید
ز باغ عارض ساقی هزار لاله برآید
نسیم در سر گل بشکند کلالهٔ سنبل
چو از میان چمن بوی آن کلاله برآید
حکایت شب هجران نه آن حکایت حالیست
که شمهای ز بیانش به صد رساله برآید
ز گرد خوان نگون فلک طمع نتوان داشت
که بی ملالت صد غصه، یک نواله برآید
به سعی خود نتوان برد پی به گوهر مقصود
خیال باشد کاین کار بی حواله برآید
گرت چو نوح نبی صبر هست در غم طوفان
بلا بگردد و کام هزارساله برآید
نسیم زلف تو چون بگذرد به تربت حافظ
ز خاک کالبدش صد هزار لاله برآید
معنی ابیات
چو آفتاب می از مشرق پیاله برآید / ز باغ عارض ساقی هزار لاله برآید
وقتی خورشیدِ باده از مشرقِ پیاله برآید، از باغِ چهرهٔ ساقی هزار لاله برمیآید.
نسیم در سر گل بشکند کلالهٔ سنبل / چو از میان چمن بوی آن کلاله برآید
وقتی بوی آن گیسو از میانِ چمن برخیزد، نسیم کلالهٔ سنبل را بر سرِ گل میشکند.
حکایت شب هجران نه آن حکایت حالیست / که شمهای ز بیانش به صد رساله برآید
حکایتِ شبِ هجران آن حکایتی نیست که شمهای از بیانش در صد رساله بگنجد.
ز گرد خوان نگون فلک طمع نتوان داشت / که بی ملالت صد غصه، یک نواله برآید
از گردِ سفرهٔ واژگونِ آسمان نمیتوان طمع داشت که بی ملالتِ صد غصه یک لقمه به دست آید.
به سعی خود نتوان برد پی به گوهر مقصود / خیال باشد کاین کار بی حواله برآید
با کوششِ خود نمیتوان به گوهرِ مقصود پی برد؛ خیال است که این کار بی حوالهٔ (عنایتِ) غیب برآید.
گرت چو نوح نبی صبر هست در غم طوفان / بلا بگردد و کام هزارساله برآید
اگر مانندِ نوحِ پیامبر در غمِ طوفان صبر داشته باشی، بلا میگردد و کامِ هزارساله برمیآید.
نسیم زلف تو چون بگذرد به تربت حافظ / ز خاک کالبدش صد هزار لاله برآید
وقتی نسیمِ زلفِ تو بر مزارِ حافظ بگذرد، از خاکِ پیکرش صد هزار لاله میروید.
تعبیر فال
هیچ خوشی بی رنج به دست نمیآید و کوشش تنها کافی نیست؛ باید لطف و تقدیر هم یار شود. اگر در برابر سختیها مانند نوح شکیبا بمانید، بلا میگذرد و آرزوی دیرینهٔ شما برآورده میشود. امید را نگه دارید؛ پس از این دوران دشوار، شکفتن در پیش است.
- نیت کلی: اگر در برابرِ سختیها مانندِ نوح شکیبا بمانید، بلا میگذرد و آرزوی دیرینهتان برآورده میشود.
- عشق: شبِ هجران وصفشدنی نیست، اما پس از این دورانِ دشوار، شکفتن در پیش است.
- کار: کوششِ تنها کافی نیست؛ لطف و تقدیر هم باید یار شود. هیچ خوشی بی رنج به دست نمیآید.
- سفر: در سفرِ پرطوفان صبور باشید؛ به ساحل میرسید.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ ششمش از امیدبخشترین بیتهای دیوان است: «گرت چو نوحِ نبی صبر هست در غمِ طوفان / بلا بگردد و کامِ هزارساله برآید». بیتِ پنجم اندیشهٔ «حواله»، یعنی عنایتِ غیبی در کنارِ کوشش، را بیان میکند.
موضوعها: امید و مژده · صبر · آغاز دوباره
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز