غزل ۲۴۵: الا ای طوطی گویا‌ی اسرار!

الا ای طوطی گویا‌ی اسرار!
مبادا خالیت شکر ز منقار

سرت سبز و دلت خوش باد، جاوید
که خوش نقشی نمودی از خط یار

سخن سربسته گفتی با حریفان
خدا را زین معما پرده بردار

به روی ما زن از ساغر گلابی
که خواب‌آلوده‌ایم، ای بخت بیدار!

چه ره بود این که زد در پرده مطرب؟
که می‌رقصند با هم مست و هشیار

از آن افیون که ساقی در می افکند
حریفان را نه سر ماند، نه دستار

سکندر را نمی‌بخشند آبی
به زور و زر میسر نیست این کار

بیا و حال اهل درد بشنو
به لفظ اندک و معنی بسیار

بت چینی عدوی دین و دل‌هاست
خداوندا دل و دینم نگه دار

به مستور‌ان مگو اسرار مستی
حدیث جان مگو با نقش دیوار

به یمن دولت منصور شاهی
علم شد حافظ اندر نظم اشعار

خداوندی به جای بندگان کرد
خداوندا ز آفاتش نگه دار

معنی ابیات

  1. الا ای طوطی گویا‌ی اسرار! / مبادا خالیت شکر ز منقار

    ای طوطیِ سخنگوی اسرار، منقارت هرگز از شکر خالی مباد.

  2. سرت سبز و دلت خوش باد، جاوید / که خوش نقشی نمودی از خط یار

    سرت سبز و دلت همیشه خوش باد، که از خطِ یار نقشی خوش نشان دادی.

  3. سخن سربسته گفتی با حریفان / خدا را زین معما پرده بردار

    با همدمان سخن را سربسته گفتی؛ تو را به خدا از این معما پرده بردار.

  4. به روی ما زن از ساغر گلابی / که خواب‌آلوده‌ایم، ای بخت بیدار!

    ای بختِ بیدار، از جام گلابی به روی ما بزن، که خواب‌آلوده‌ایم.

  5. چه ره بود این که زد در پرده مطرب؟ / که می‌رقصند با هم مست و هشیار

    این چه آهنگی بود که نوازنده در پرده زد، که مست و هشیار با هم می‌رقصند؟

  6. از آن افیون که ساقی در می افکند / حریفان را نه سر ماند، نه دستار

    از آن افیونی که ساقی در باده ریخت، برای همدمان نه سر ماند و نه دستار.

  7. سکندر را نمی‌بخشند آبی / به زور و زر میسر نیست این کار

    به اسکندر آبِ حیات نمی‌بخشند؛ این کار با زور و زر شدنی نیست.

  8. بیا و حال اهل درد بشنو / به لفظ اندک و معنی بسیار

    بیا و حالِ اهلِ درد را بشنو، با لفظی اندک و معنایی بسیار.

  9. بت چینی عدوی دین و دل‌هاست / خداوندا دل و دینم نگه دار

    بتِ چینی دشمنِ دین و دل‌هاست؛ خداوندا، دل و دینم را نگه دار.

  10. به مستور‌ان مگو اسرار مستی / حدیث جان مگو با نقش دیوار

    اسرارِ مستی را به پرده‌نشینان مگو؛ سخنِ جان را با نقشِ دیوار مگو.

  11. به یمن دولت منصور شاهی / علم شد حافظ اندر نظم اشعار

    به برکتِ بختِ شاه منصور، حافظ در سرودنِ شعر سرشناس شد.

  12. خداوندی به جای بندگان کرد / خداوندا ز آفاتش نگه دار

    او در حقِ بندگان خداوندی کرد؛ خداوندا، او را از آفت‌ها نگه دار.

تعبیر فال

خبری خوش یا سخنی پرمعنا به شما رسیده که هنوز رمزش را درنیافته‌اید؛ روشن شدن آن را بخواهید. بخت شما بیدار است، خود نیز بیدار شوید. آنچه می‌جویید با زور و زر به دست نمی‌آید، بلکه با شایستگی و عنایت. راز دل را با کسی که آن را نمی‌فهمد نگویید. پشتیبانی بزرگی کار شما را بلندآوازه می‌کند.

درباره این غزل

غزلی که با خطاب به «طوطیِ گویای اسرار» آغاز می‌شود، که برخی آن را کنایه از پیک یا قلمِ شاعر دانسته‌اند. بیتِ دهم، «حدیثِ جان مگو با نقشِ دیوار»، از پرنقل‌ترین پندهای حافظ است، و در پایان از شاه منصور یاد می‌شود.

موضوع‌ها: امید و مژده · صبر

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا