غزل ۲۵۰: روی بنمای و وجود خودم از یاد ببر

روی بنمای و وجود خودم از یاد ببر
خرمن سوختگان را همه گو باد ببر

ما چو دادیم دل و دیده به طوفان بلا
گو «بیا سیل غم و خانه ز بنیاد ببر»

زلف چون عنبر خامش که ببوید؟ هیهات
ای دل خام‌طمع! این سخن از یاد ببر

سینه گو «شعلهٔ آتشکدهٔ فارس بکش»
دیده گو «آب رخ دجلهٔ بغداد ببر»

دولت پیر مغان باد که باقی سهل است
دیگری گو «برو و نام من از یاد ببر»

سعی‌نابرده در این راه به جایی نرسی
مزد اگر می‌طلبی، طاعت استاد ببر

روز مرگم نفسی وعدهٔ دیدار بده
وآن گهم تا به لحد فارغ و آزاد ببر

دوش می‌گفت «به مژگان درازت بکشم»
یا رب از خاطرش اندیشهٔ بیداد ببر

حافظ اندیشه کن از نازکی خاطر یار
برو از درگهش این ناله و فریاد ببر

معنی ابیات

  1. روی بنمای و وجود خودم از یاد ببر / خرمن سوختگان را همه گو باد ببر

    روی بنمای و هستیِ مرا از یادم ببر؛ به باد بگو خرمنِ سوختگان را یکسره ببرد.

  2. ما چو دادیم دل و دیده به طوفان بلا / گو «بیا سیل غم و خانه ز بنیاد ببر»

    ما که دل و دیده را به طوفانِ بلا سپردیم، بگو: ای سیلِ غم بیا و خانه را از بنیاد ببر.

  3. زلف چون عنبر خامش که ببوید؟ هیهات / ای دل خام‌طمع! این سخن از یاد ببر

    چه کسی زلفِ چون عنبرِ او را می‌بوید؟ هیهات! ای دلِ خام‌طمع، این سخن را از یاد ببر.

  4. سینه گو «شعلهٔ آتشکدهٔ فارس بکش» / دیده گو «آب رخ دجلهٔ بغداد ببر»

    سینه‌ام چنان می‌سوزد که آتشکدهٔ پارس را بی‌فروغ کند، و چشمم چنان می‌گرید که آبروی دجلهٔ بغداد را ببرد.

  5. دولت پیر مغان باد که باقی سهل است / دیگری گو «برو و نام من از یاد ببر»

    بختِ پیرِ مغان پاینده باد، که باقی آسان است؛ به دیگری بگو: برو و نامِ مرا از یاد ببر.

  6. سعی‌نابرده در این راه به جایی نرسی / مزد اگر می‌طلبی، طاعت استاد ببر

    بی‌کوشش در این راه به جایی نمی‌رسی؛ اگر مزد می‌خواهی، از استاد فرمان ببر.

  7. روز مرگم نفسی وعدهٔ دیدار بده / وآن گهم تا به لحد فارغ و آزاد ببر

    روزِ مرگم یک دم وعدهٔ دیدار بده، و آنگاه مرا آسوده و آزاد تا گور ببر.

  8. دوش می‌گفت «به مژگان درازت بکشم» / یا رب از خاطرش اندیشهٔ بیداد ببر

    دیشب می‌گفت: «با مژگانِ درازم تو را می‌کشم»؛ خدایا، اندیشهٔ ستم را از دلش بیرون ببر.

  9. حافظ اندیشه کن از نازکی خاطر یار / برو از درگهش این ناله و فریاد ببر

    حافظ، به نازک‌دلیِ یار بیندیش؛ برو و این ناله و فریاد را از درگاهش دور کن.

تعبیر فال

چنان دل داده‌اید که حاضرید همه چیز را در این راه بدهید. اما آرزوی خام را کنار بگذارید و بدانید که بی کوشش و بی پیروی از راهنمایی آگاه به جایی نمی‌رسید. از دیگران چشم بپوشید و به همان یک پشتیبان راستین تکیه کنید. ناله و گلهٔ بسیار، کسی را که دوست دارید می‌آزارد؛ خویشتن‌دار باشید.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «ببر» که در هر بیت معنایی تازه می‌گیرد: از یاد ببر، با خود ببر، فرمان ببر. بیتِ ششم، «سعی‌نابرده در این راه به جایی نرسی»، از پرنقل‌ترین پندهای دیوان است. بیتِ چهارم سوزِ دل و اشکِ چشم را با آتشکدهٔ پارس و دجلهٔ بغداد می‌سنجد.

موضوع‌ها: عشق · می و رندی · وصال

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا