غزل ۲۹: ما را ز خیال تو چه پروای شراب است؟

ما را ز خیال تو چه پروای شراب است؟
خم گو سر خود گیر، که خمخانه خراب است

گر خمر بهشت است بریزید که بی دوست
هر شربت عذبم که دهی، عین عذاب است

افسوس که شد دلبر و در دیدهٔ گریان
تحریر خیال خط او نقش بر آب است

بیدار شو ای دیده که ایمن نتوان بود
زین سیل دمادم که در این منزل خواب است

معشوق عیان می‌گذرد بر تو، ولیکن
اغیار همی‌بیند از آن بسته نقاب است

گل بر رخ رنگین تو تا لطف عرق دید
در آتش شوق از غم دل، غرق گلاب است

سبز است در و دشت بیا تا نگذاریم
دست از سر آبی که جهان جمله سراب است

در کنج دماغم مطلب جای نصیحت
ک‌این گوشه پر از زمزمهٔ چنگ و رباب است

حافظ چه شد ار عاشق و رند است و نظرباز
بس طور عجب لازم ایام شباب است

معنی ابیات

  1. ما را ز خیال تو چه پروای شراب است؟ / خم گو سر خود گیر، که خمخانه خراب است

    با خیالِ تو ما را چه پروای شراب است؟ به خم بگو سرِ خود گیرد، که خمخانه ویران است.

  2. گر خمر بهشت است بریزید که بی دوست / هر شربت عذبم که دهی، عین عذاب است

    اگر شرابِ بهشت است، بریزید؛ که بی دوست هر نوشیدنیِ گوارایی که بدهی، عینِ عذاب است.

  3. افسوس که شد دلبر و در دیدهٔ گریان / تحریر خیال خط او نقش بر آب است

    افسوس که دلبر رفت، و در چشمِ گریانم نقشِ خیالِ خطِ او نقشی بر آب است.

  4. بیدار شو ای دیده که ایمن نتوان بود / زین سیل دمادم که در این منزل خواب است

    ای چشم، بیدار شو، که از این سیلِ پیاپی که در این منزلِ خواب است، نمی‌توان ایمن بود.

  5. معشوق عیان می‌گذرد بر تو، ولیکن / اغیار همی‌بیند از آن بسته نقاب است

    معشوق آشکارا از کنارِ تو می‌گذرد، اما چون بیگانه می‌بیند، نقاب بسته است.

  6. گل بر رخ رنگین تو تا لطف عرق دید / در آتش شوق از غم دل، غرق گلاب است

    گل تا لطافتِ عرق را بر چهرهٔ رنگینِ تو دید، از غمِ دل در آتشِ شوق غرقِ گلاب شد.

  7. سبز است در و دشت بیا تا نگذاریم / دست از سر آبی که جهان جمله سراب است

    در و دشت سبز است؛ بیا تا آبِ زلال را از دست ندهیم، که سراسرِ جهان سراب است.

  8. در کنج دماغم مطلب جای نصیحت / ک‌این گوشه پر از زمزمهٔ چنگ و رباب است

    در کنجِ ذهنم جای پند مجوی، که این گوشه پر از زمزمهٔ چنگ و رباب است.

  9. حافظ چه شد ار عاشق و رند است و نظرباز / بس طور عجب لازم ایام شباب است

    حافظ اگر عاشق و رند و نظرباز است، چه باک؟ شیوه‌های شگفتِ بسیار لازمهٔ روزگارِ جوانی است.

تعبیر فال

دور از کسی که دوستش دارید، هیچ خوشی به دلتان نمی‌نشیند. غفلت را کنار بگذارید؛ آنچه می‌جویید آشکارا از کنارتان می‌گذرد، ولی باید دل را از بیگانه خالی کنید تا آن را ببینید. دنیا سراب است، پس قدر لحظه‌های خوش را بدانید. از شور جوانی خود شرمنده نباشید.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ پنجمش اندیشه‌ای عارفانه را به زبانی ساده می‌گوید: «معشوق عیان می‌گذرد بر تو ولیکن / اغیار همی‌بیند از آن بسته نقاب است». بیتِ هفتم پیامِ همیشگیِ حافظ را دارد: جهان سراب است و باید آبِ زلالِ اکنون را دریافت.

موضوع‌ها: بخت و دگرگونی روزگار · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا