غزل ۲۸: به جان خواجه و حق قدیم و عهد درست

به جان خواجه و حق قدیم و عهد درست
که مونس دم صبحم، دعای دولت توست

سرشک من که ز طوفان نوح دست برد
ز لوح سینه نیارست نقش مهر تو شست

بکن معامله‌ای، وین دل شکسته بخر
که با شکستگی ارزد به صد هزار درست

زبان مور به آصف دراز گشت و رواست
که خواجه خاتم جم، یاوه کرد و باز نجست

دلا طمع مبر از لطف بی‌نهایت دوست
چو لاف عشق زدی، سر بباز، چابک و چست

به صدق کوش، که خورشید زاید از نفست
که از دروغ سیه‌روی گشت صبح نخست

شدم ز دست تو شیدای کوه و دشت و هنوز
نمی‌کنی به ترحم، نطاق سلسله سست

مرنج حافظ و از دلبر‌ان حفاظ مجوی
گناه باغ چه باشد چو این گیاه نرست

معنی ابیات

  1. به جان خواجه و حق قدیم و عهد درست / که مونس دم صبحم، دعای دولت توست

    به جانِ خواجه و حقِ دیرین و پیمانِ درست سوگند، که همدمِ دمِ صبحم دعای دولتِ توست.

  2. سرشک من که ز طوفان نوح دست برد / ز لوح سینه نیارست نقش مهر تو شست

    اشکِ من که از طوفانِ نوح پیشی گرفت، نتوانست نقشِ مهرِ تو را از لوحِ سینه بشوید.

  3. بکن معامله‌ای، وین دل شکسته بخر / که با شکستگی ارزد به صد هزار درست

    معامله‌ای بکن و این دلِ شکسته را بخر، که با شکستگی به صدهزار «درست» (سکهٔ زرِ سالم) می‌ارزد.

  4. زبان مور به آصف دراز گشت و رواست / که خواجه خاتم جم، یاوه کرد و باز نجست

    زبانِ مور در برابرِ آصف دراز شد و رواست، که خواجه انگشتریِ جم را گم کرد و دوباره نجست.

  5. دلا طمع مبر از لطف بی‌نهایت دوست / چو لاف عشق زدی، سر بباز، چابک و چست

    ای دل، از لطفِ بی‌نهایتِ دوست طمع مبُر؛ چون لافِ عشق زدی، چابک و چست سر بباز.

  6. به صدق کوش، که خورشید زاید از نفست / که از دروغ سیه‌روی گشت صبح نخست

    به راستی بکوش تا خورشید از نفست زاده شود، که صبحِ نخست (صبحِ کاذب) از دروغ سیه‌روی شد.

  7. شدم ز دست تو شیدای کوه و دشت و هنوز / نمی‌کنی به ترحم، نطاق سلسله سست

    از دستِ تو شیدای کوه و دشت شدم، و هنوز از سرِ رحم کمربندِ زنجیر را سست نمی‌کنی.

  8. مرنج حافظ و از دلبر‌ان حفاظ مجوی / گناه باغ چه باشد چو این گیاه نرست

    حافظ، مرنج و از دلبران وفا مجوی؛ گناهِ باغ چیست، وقتی این گیاه در آن نرویید؟

تعبیر فال

وفاداری و دعای خیر شما برای کسی که دوستش دارید پابرجاست، هرچند او قدر آن را نمی‌داند. از لطف خدا ناامید نشوید و در راهی که برگزیده‌اید با صداقت و بی‌درنگ پیش بروید؛ راستی است که کار را روشن می‌کند. اگر پاسخی که می‌خواهید نیامد، نرنجید و خود را سرزنش نکنید.

درباره این غزل

غزلی در وفا و راستی. بیتِ ششم تصویری ماندگار دارد: «صبحِ کاذب» که پیش از «صبحِ صادق» می‌دمد و زود تاریک می‌شود، از دروغ «سیه‌روی» شد؛ راستی است که خورشید را می‌زاید. بیتِ سوم با «درست» بازی می‌کند که هم به معنای سالم است و هم سکهٔ زر.

موضوع‌ها: عشق · امید و مژده · دل‌شکستگی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا