غزل ۳۸۲: فاتحه‌ای چو آمدی بر سر خسته‌ای بخوان

فاتحه‌ای چو آمدی بر سر خسته‌ای بخوان
لب بگشا که می‌دهد لعل لبت به مرده جان

آن که به پرسش آمد و فاتحه خواند و می‌رود
گو نفسی که روح را می‌کنم از پیش روان

ای که طبیب خسته‌ای، روی زبان من ببین
کاین دم و دود سینه‌ام، بار دل است بر زبان

گرچه تب استخوان من کرد ز مهر گرم و رفت
همچو تبم نمی‌رود آتش مهر از استخوان

حال دلم ز خال تو هست در آتشش وطن
چشمم از آن دو چشم تو خسته شده‌ست و ناتوان

بازنشان حرارتم ز آب دو دیده و ببین
نبض مرا که می‌دهد هیچ ز زندگی نشان

آن که مدام شیشه‌ام از پی عیش داده است
شیشه‌ام از چه می‌برد پیش طبیب هر زمان؟

حافظ از آب زندگی شعر تو داد شربتم
ترک طبیب کن بیا نسخهٔ شربتم بخوان

معنی ابیات

  1. فاتحه‌ای چو آمدی بر سر خسته‌ای بخوان / لب بگشا که می‌دهد لعل لبت به مرده جان

    اکنون که آمدی، بر سرِ این خسته فاتحه‌ای بخوان؛ لب بگشا، که لبِ لعلت به مرده جان می‌دهد.

  2. آن که به پرسش آمد و فاتحه خواند و می‌رود / گو نفسی که روح را می‌کنم از پیش روان

    به آن کس که به احوال‌پرسی آمد و فاتحه خواند و می‌رود بگو: یک دم بمان، که جانم را در پیِ تو روانه می‌کنم.

  3. ای که طبیب خسته‌ای، روی زبان من ببین / کاین دم و دود سینه‌ام، بار دل است بر زبان

    ای که پزشکِ خستگانی، زبانم را ببین؛ این آه و دودِ سینه‌ام بارِ دل است که بر زبان آمده.

  4. گرچه تب استخوان من کرد ز مهر گرم و رفت / همچو تبم نمی‌رود آتش مهر از استخوان

    هرچند تب استخوانم را گرم کرد و رفت، آتشِ مهر مانندِ تب از استخوانم بیرون نمی‌رود.

  5. حال دلم ز خال تو هست در آتشش وطن / چشمم از آن دو چشم تو خسته شده‌ست و ناتوان

    دلم از خالِ تو در آتش جای گرفته است، و چشمم از آن دو چشمِ تو خسته و ناتوان شده است.

  6. بازنشان حرارتم ز آب دو دیده و ببین / نبض مرا که می‌دهد هیچ ز زندگی نشان

    حرارتم را با آبِ دو دیده فرو بنشان و نبضم را بگیر؛ ببین هیچ نشانی از زندگی می‌دهد؟

  7. آن که مدام شیشه‌ام از پی عیش داده است / شیشه‌ام از چه می‌برد پیش طبیب هر زمان؟

    آن که همیشه از پیِ شادی به من شیشهٔ باده داده است، چرا هر زمان شیشه‌ام (شیشهٔ آزمایش) را پیشِ پزشک می‌برد؟

  8. حافظ از آب زندگی شعر تو داد شربتم / ترک طبیب کن بیا نسخهٔ شربتم بخوان

    حافظ، شعرِ تو از آبِ زندگی شربتم داد؛ پزشک را رها کن، بیا نسخهٔ شربتم را بخوان.

تعبیر فال

بیماری یا خستگی شما از دل است، نه از تن، و درمان آن دیدار و سخن مهرآمیز کسی است که دوستش دارید. از او بخواهید که سر بزند و اندکی بیشتر بماند. پزشک چارهٔ این درد را ندارد. سخن نیک و شعر، مرهم دل شماست؛ به آن پناه ببرید و امید به بهبودی داشته باشید.

درباره این غزل

غزلی که بر تصویرِ بیمار و پزشک بنا شده است: عاشق بیمار است، یار به عیادت آمده، و نبض و تب و شیشهٔ آزمایش همه به زبانِ عشق برگردانده شده‌اند. در بیتِ پایانی، شعرِ حافظ خود داروی دل است.

موضوع‌ها: عشق · امید و مژده · سفر و غربت · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا