غزل ۳۲۳: ز دست کوته خود زیر بارم
ز دست کوته خود زیر بارم
که از بالابلندان شرمسارم
مگر زنجیر مویی گیردم دست
وگر نه سر به شیدایی برآرم
ز چشم من بپرس اوضاع گردون
که شب تا روز اختر میشمارم
بدین شکرانه میبوسم لب جام
که کرد آگه ز راز روزگارم
اگر گفتم دعای می فروشان
چه باشد؟ حق نعمت میگزارم
من از بازوی خود دارم بسی شکر
«که زور مردم آزاری ندارم»
سری دارم چو حافظ مست لیکن
به لطف آن سری امیدوارم
معنی ابیات
ز دست کوته خود زیر بارم / که از بالابلندان شرمسارم
از دستِ کوتاهِ خود زیرِ بارم، که از بلندبالایان (که دستم به آنان نمیرسد) شرمسارم.
مگر زنجیر مویی گیردم دست / وگر نه سر به شیدایی برآرم
مگر زنجیرِ مویی دستم را بگیرد، وگرنه سر به شیدایی برمیآورم.
ز چشم من بپرس اوضاع گردون / که شب تا روز اختر میشمارم
از چشمِ من اوضاعِ آسمان را بپرس، که شب تا صبح ستاره میشمارم.
بدین شکرانه میبوسم لب جام / که کرد آگه ز راز روزگارم
به این شکرانه لبِ جام را میبوسم، که مرا از رازِ روزگار آگاه کرد.
اگر گفتم دعای می فروشان / چه باشد؟ حق نعمت میگزارم
اگر دعای بادهفروشان را گفتم، چه باک؟ حقِ نعمت را به جا میآورم.
من از بازوی خود دارم بسی شکر / «که زور مردم آزاری ندارم»
من از بازوی خود بسیار سپاسگزارم، «که زورِ مردمآزاری ندارم».
سری دارم چو حافظ مست لیکن / به لطف آن سری امیدوارم
سری مست مانندِ حافظ دارم، اما به لطفِ «آن سری» (سرورِ بزرگ، یا جهانِ دیگر) امیدوارم.
تعبیر فال
از ناتوانی و دست کوتاه خود در برابر آنچه میخواهید شرمندهاید و شبها بیدار میمانید. اما همین که توان آزار رساندن به کسی را ندارید، خود نعمتی است؛ برای آن سپاسگزار باشید. قدرشناس کسانی باشید که به شما نیکی کردهاند. با همهٔ کاستیها، به لطف خدا امید داشته باشید.
- نیت کلی: از ناتوانی و دستِ کوتاهِ خود شرمندهاید، اما همین که توانِ آزار رساندن ندارید نعمتی است.
- عشق: شبها بیدار میمانید؛ با همهٔ کاستیها به لطفِ خدا امید داشته باشید.
- کار: قدرشناسِ کسانی باشید که به شما نیکی کردهاند.
- سفر: سفری ساده و بیآزار، با دلِ آرام.
درباره این غزل
غزلی کوتاه در فروتنی و شکر. بیتِ ششم، «من از بازوی خود دارم بسی شکر / که زورِ مردمآزاری ندارم»، از پرنقلترین بیتهای حافظ است: ناتوانی در آزار رساندن، خود نعمتی است. بیتِ پایانی با «سر» و «آن سری» بازی میکند.
موضوعها: دعا و توکل · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز