غزل ۳۷۸: ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم

ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
جامهٔ کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم

عیب درویش و توانگر به کم و بیش بد است
کار بد مصلحت آن است که مطلق نکنیم

رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم

شاه اگر جرعهٔ رندان نه به حرمت نوشد
التفاتش به می صاف مروق نکنیم

خوش برانیم جهان در نظر راهروان
فکر اسب سیه و زین مغرق نکنیم

آسمان کشتی ارباب هنر می‌شکند
تکیه آن به که بر این بحر معلق نکنیم

گر بدی گفت حسودی و رفیقی رنجید
گو «تو خوش باش که ما گوش به احمق نکنیم»

حافظ ار خصم خطا گفت، نگیریم بر او
ور به حق گفت، جدل با سخن حق نکنیم

معنی ابیات

  1. ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم / جامهٔ کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم

    ما بد نمی‌گوییم و به ناحق نمی‌گراییم؛ آبروی کسی را سیاه نمی‌کنیم و خرقهٔ خود را کبود (نشانِ زهدِ ریایی) نمی‌کنیم.

  2. عیب درویش و توانگر به کم و بیش بد است / کار بد مصلحت آن است که مطلق نکنیم

    عیب‌جویی از درویش و توانگر، کم یا بیش، بد است؛ مصلحت آن است که هرگز کارِ بد نکنیم.

  3. رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم / سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم

    بر دفترِ دانش نقشِ مغلطه نمی‌زنیم و رازِ حق را به برگِ شعبده نمی‌آمیزیم.

  4. شاه اگر جرعهٔ رندان نه به حرمت نوشد / التفاتش به می صاف مروق نکنیم

    اگر شاه جرعهٔ رندان را به احترام ننوشد، به بادهٔ صاف و پالوده‌اش اعتنا نمی‌کنیم.

  5. خوش برانیم جهان در نظر راهروان / فکر اسب سیه و زین مغرق نکنیم

    در نظرِ رهروان خوش و سبک جهان را می‌پیماییم و در فکرِ اسبِ سیاه و زینِ زرنشان نیستیم.

  6. آسمان کشتی ارباب هنر می‌شکند / تکیه آن به که بر این بحر معلق نکنیم

    آسمان کشتیِ اهلِ هنر را می‌شکند؛ بهتر است بر این دریای معلق تکیه نکنیم.

  7. گر بدی گفت حسودی و رفیقی رنجید / گو «تو خوش باش که ما گوش به احمق نکنیم»

    اگر حسودی بدی گفت و دوستی رنجید، بگو: تو خوش باش، که ما به سخنِ احمق گوش نمی‌دهیم.

  8. حافظ ار خصم خطا گفت، نگیریم بر او / ور به حق گفت، جدل با سخن حق نکنیم

    حافظ، اگر دشمن سخنِ نادرست گفت، بر او خرده نمی‌گیریم؛ و اگر درست گفت، با سخنِ حق ستیز نمی‌کنیم.

تعبیر فال

این فال شما را به پاکی در گفتار و کردار می‌خواند: بد نگویید، به ناحق نگرایید، کسی را بدنام نکنید و خود نیز دورو نباشید. هیچ‌کس را برای دارایی یا نداری‌اش سرزنش نکنید. به تجمل و مقام دل نبندید و بر بخت تکیه نکنید. به حرف حسودان گوش ندهید؛ اگر نادرست می‌گویند ببخشید و اگر درست می‌گویند بپذیرید.

درباره این غزل

غزلی که سراسر منشورِ اخلاقِ رندانه است، با ردیفِ «نکنیم». حافظ در آن از بدگویی، ریا، مغلطه، تجمل‌پرستی و ستیز با حق دوری می‌جوید، و بیتِ پایانی، با انصاف حتی در برابرِ دشمن، از پرنقل‌ترین بیت‌های اوست.

موضوع‌ها: بخت و دگرگونی روزگار · پول و دارایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا