غزل ۲۹۰: دلم رمیده شد و غافلم من درویش
دلم رمیده شد و غافلم من درویش
که آن شکاری سرگشته را چه آمد پیش
چو بید بر سر ایمان خویش میلرزم
که دل به دست کمان ابروییست کافرکیش
خیال حوصلهٔ بحر میپزد هیهات
چههاست در سر این قطرهٔ محالاندیش!
بنازم آن مژهٔ شوخ عافیتکش را
که موج میزندش آب نوش، بر سر نیش
ز آستین طبیبان هزار خون بچکد
گرم به تجربه دستی نهند بر دل ریش
به کوی میکده گریان و سرفکنده روم
چرا که شرم همی آیدم ز حاصل خویش
نه عمر خضر بماند، نه ملک اسکندر
نزاع بر سر دنیی دون مکن درویش
بدان کمر نرسد دست هر گدا حافظ
خزانهای به کف آور ز گنج قارون بیش
معنی ابیات
دلم رمیده شد و غافلم من درویش / که آن شکاری سرگشته را چه آمد پیش
دلم رمید، و من درویش بیخبرم که بر سرِ آن شکارِ سرگشته چه آمد.
چو بید بر سر ایمان خویش میلرزم / که دل به دست کمان ابروییست کافرکیش
مانندِ بید بر سرِ ایمانِ خود میلرزم، که دلم به دستِ کمانابرویی کافرکیش افتاده است.
خیال حوصلهٔ بحر میپزد هیهات / چههاست در سر این قطرهٔ محالاندیش!
این قطرهٔ محالاندیش خیالِ گنجایشِ دریا را در سر میپزد؛ هیهات! چهها که در سر ندارد!
بنازم آن مژهٔ شوخ عافیتکش را / که موج میزندش آب نوش، بر سر نیش
نازِ آن مژهٔ شوخِ آرامشکُش را بکشم، که بر سرِ نیشش آبِ نوش موج میزند (زخمش شیرین است).
ز آستین طبیبان هزار خون بچکد / گرم به تجربه دستی نهند بر دل ریش
اگر پزشکان به آزمایش دستی بر دلِ زخمیام بگذارند، از آستینشان هزار خون میچکد.
به کوی میکده گریان و سرفکنده روم / چرا که شرم همی آیدم ز حاصل خویش
گریان و سرافکنده به کوی میکده میروم، چرا که از حاصلِ عمرِ خود شرم دارم.
نه عمر خضر بماند، نه ملک اسکندر / نزاع بر سر دنیی دون مکن درویش
نه عمرِ خضر میماند و نه پادشاهیِ اسکندر؛ ای درویش، بر سرِ دنیای پست ستیزه مکن.
بدان کمر نرسد دست هر گدا حافظ / خزانهای به کف آور ز گنج قارون بیش
حافظ، دستِ هر گدایی به آن کمر نمیرسد؛ گنجی بیش از گنجِ قارون به دست بیاور.
تعبیر فال
دلتان از دست رفته و نمیدانید به کجا میانجامد؛ نگران باورها و آرامش خود هستید. آرزویی دارید که از توان کنونی شما بسیار بزرگتر است؛ برای رسیدن به آن باید سرمایه و شایستگی بیشتری فراهم کنید. بر سر مال و مقام دنیا با کسی ستیزه نکنید، که هیچکدام ماندنی نیست.
- نیت کلی: دلتان از دست رفته و نمیدانید به کجا میانجامد؛ آرام باشید و شتاب نکنید.
- عشق: آرزوی بزرگی دارید؛ برای رسیدن به آن باید شایستگی و توانِ بیشتری فراهم کنید.
- کار: بر سرِ مال و مقام با کسی ستیزه نکنید، که هیچکدام ماندنی نیست؛ به سرمایهای ماندگار بیندیشید.
- سفر: سفر را بهخاطرِ چیزهای گذرا دشوار نکنید؛ سبکبار بروید.
درباره این غزل
غزلی در بیقراریِ دلی که رمیده است، با قافیههایی چون درویش، کیش، اندیش و نیش. بیتِ هفتم، «نه عمرِ خضر بماند نه ملکِ اسکندر»، از پرنقلترین بیتهای حافظ دربارهٔ ناپایداریِ دنیاست.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · پول و دارایی · دلشکستگی · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز