غزل ۱۰۱: شراب و عیش نهان چیست؟ کار بی‌بنیاد

شراب و عیش نهان چیست؟ کار بی‌بنیاد
زدیم بر صف رندان و هر چه بادا باد

گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکن
که فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد

ز انقلاب زمانه عجب مدار که چرخ
از این فسانه هزاران هزار دارد یاد

قدح به شرط ادب گیر زان که ترکیبش
ز کاسهٔ سر جمشید و بهمن است و قباد

که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟
که واقف است که چون رفت تخت جم، بر باد؟

ز حسرت لب شیرین هنوز می‌بینم
که لاله می‌دمد از خون دیدهٔ فرهاد

مگر که لاله بدانست بی‌وفایی دهر
که تا بزاد و بشد، جام می ز کف ننهاد

بیا بیا که زمانی ز می خراب شویم
مگر رسیم به گنجی در این خراب آباد

نمی‌دهند اجازت مرا به سیر سفر
نسیم باد مصلا و آب رکن آباد

قدح مگیر چو حافظ مگر به نالهٔ چنگ
که بسته‌اند بر ابریشم طرب دل شاد

معنی ابیات

  1. شراب و عیش نهان چیست؟ کار بی‌بنیاد / زدیم بر صف رندان و هر چه بادا باد

    شراب و شادیِ پنهانی چیست؟ کاری بی‌پایه است؛ به صفِ رندان زدیم و هرچه بادا باد.

  2. گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکن / که فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد

    گره از دل بگشا و از آسمان یاد مکن، که اندیشهٔ هیچ مهندسی چنین گرهی را نگشود.

  3. ز انقلاب زمانه عجب مدار که چرخ / از این فسانه هزاران هزار دارد یاد

    از دگرگونیِ زمانه شگفت مدار، که آسمان هزاران هزار از این افسانه‌ها به یاد دارد.

  4. قدح به شرط ادب گیر زان که ترکیبش / ز کاسهٔ سر جمشید و بهمن است و قباد

    جام را با ادب بگیر، که گِلش از کاسهٔ سرِ جمشید و بهمن و قباد ساخته شده است.

  5. که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟ / که واقف است که چون رفت تخت جم، بر باد؟

    چه کسی آگاه است که کاووس و کی کجا رفتند؟ چه کسی می‌داند تختِ جم چگونه بر باد رفت؟

  6. ز حسرت لب شیرین هنوز می‌بینم / که لاله می‌دمد از خون دیدهٔ فرهاد

    هنوز می‌بینم که از حسرتِ لبِ شیرین، لاله از خونِ دیدهٔ فرهاد می‌روید.

  7. مگر که لاله بدانست بی‌وفایی دهر / که تا بزاد و بشد، جام می ز کف ننهاد

    مگر لاله بی‌وفاییِ روزگار را دانست، که از زادن تا رفتن، جامِ باده را از دست ننهاد.

  8. بیا بیا که زمانی ز می خراب شویم / مگر رسیم به گنجی در این خراب آباد

    بیا، بیا، که زمانی از باده خراب شویم؛ شاید در این خراب‌آباد به گنجی برسیم.

  9. نمی‌دهند اجازت مرا به سیر سفر / نسیم باد مصلا و آب رکن آباد

    نسیمِ بادِ مصلّا و آبِ رکن‌آباد به من اجازهٔ سفر نمی‌دهند.

  10. قدح مگیر چو حافظ مگر به نالهٔ چنگ / که بسته‌اند بر ابریشم طرب دل شاد

    مانندِ حافظ جام مگیر مگر با نالهٔ چنگ، که دلِ شاد را به ابریشمِ (تارِ) طرب بسته‌اند.

تعبیر فال

پنهان‌کاری را کنار بگذارید و راه خود را آشکارا بروید. از دگرگونی‌های روزگار شگفت‌زده نشوید؛ بزرگ‌تر از این‌ها هم آمده و رفته است. گره کار دنیا با فکر باز نمی‌شود، پس دل را سبک کنید. قدر زندگی و جایی را که در آن هستید بدانید؛ سفر در این زمان به صلاح نیست.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ نهمش از پرآوازه‌ترین بیت‌های حافظ دربارهٔ شیراز است: «نمی‌دهند اجازت مرا به سیرِ سفر / نسیمِ بادِ مصلّا و آبِ رکن‌آباد»؛ مصلّا همان جایی است که آرامگاهِ حافظ اکنون در آن است. بیتِ چهارم تصویرِ جامی را دارد که از خاکِ پادشاهانِ کهن ساخته شده است.

موضوع‌ها: پند و راهنمایی · بخت و دگرگونی روزگار · سفر و غربت · پول و دارایی · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا