غزل ۱۰۱: شراب و عیش نهان چیست؟ کار بیبنیاد
شراب و عیش نهان چیست؟ کار بیبنیاد
زدیم بر صف رندان و هر چه بادا باد
گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکن
که فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد
ز انقلاب زمانه عجب مدار که چرخ
از این فسانه هزاران هزار دارد یاد
قدح به شرط ادب گیر زان که ترکیبش
ز کاسهٔ سر جمشید و بهمن است و قباد
که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟
که واقف است که چون رفت تخت جم، بر باد؟
ز حسرت لب شیرین هنوز میبینم
که لاله میدمد از خون دیدهٔ فرهاد
مگر که لاله بدانست بیوفایی دهر
که تا بزاد و بشد، جام می ز کف ننهاد
بیا بیا که زمانی ز می خراب شویم
مگر رسیم به گنجی در این خراب آباد
نمیدهند اجازت مرا به سیر سفر
نسیم باد مصلا و آب رکن آباد
قدح مگیر چو حافظ مگر به نالهٔ چنگ
که بستهاند بر ابریشم طرب دل شاد
معنی ابیات
شراب و عیش نهان چیست؟ کار بیبنیاد / زدیم بر صف رندان و هر چه بادا باد
شراب و شادیِ پنهانی چیست؟ کاری بیپایه است؛ به صفِ رندان زدیم و هرچه بادا باد.
گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکن / که فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد
گره از دل بگشا و از آسمان یاد مکن، که اندیشهٔ هیچ مهندسی چنین گرهی را نگشود.
ز انقلاب زمانه عجب مدار که چرخ / از این فسانه هزاران هزار دارد یاد
از دگرگونیِ زمانه شگفت مدار، که آسمان هزاران هزار از این افسانهها به یاد دارد.
قدح به شرط ادب گیر زان که ترکیبش / ز کاسهٔ سر جمشید و بهمن است و قباد
جام را با ادب بگیر، که گِلش از کاسهٔ سرِ جمشید و بهمن و قباد ساخته شده است.
که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟ / که واقف است که چون رفت تخت جم، بر باد؟
چه کسی آگاه است که کاووس و کی کجا رفتند؟ چه کسی میداند تختِ جم چگونه بر باد رفت؟
ز حسرت لب شیرین هنوز میبینم / که لاله میدمد از خون دیدهٔ فرهاد
هنوز میبینم که از حسرتِ لبِ شیرین، لاله از خونِ دیدهٔ فرهاد میروید.
مگر که لاله بدانست بیوفایی دهر / که تا بزاد و بشد، جام می ز کف ننهاد
مگر لاله بیوفاییِ روزگار را دانست، که از زادن تا رفتن، جامِ باده را از دست ننهاد.
بیا بیا که زمانی ز می خراب شویم / مگر رسیم به گنجی در این خراب آباد
بیا، بیا، که زمانی از باده خراب شویم؛ شاید در این خرابآباد به گنجی برسیم.
نمیدهند اجازت مرا به سیر سفر / نسیم باد مصلا و آب رکن آباد
نسیمِ بادِ مصلّا و آبِ رکنآباد به من اجازهٔ سفر نمیدهند.
قدح مگیر چو حافظ مگر به نالهٔ چنگ / که بستهاند بر ابریشم طرب دل شاد
مانندِ حافظ جام مگیر مگر با نالهٔ چنگ، که دلِ شاد را به ابریشمِ (تارِ) طرب بستهاند.
تعبیر فال
پنهانکاری را کنار بگذارید و راه خود را آشکارا بروید. از دگرگونیهای روزگار شگفتزده نشوید؛ بزرگتر از اینها هم آمده و رفته است. گره کار دنیا با فکر باز نمیشود، پس دل را سبک کنید. قدر زندگی و جایی را که در آن هستید بدانید؛ سفر در این زمان به صلاح نیست.
- نیت کلی: از دگرگونیهای روزگار شگفتزده نشوید؛ گرهِ کارِ دنیا با فکرِ بسیار باز نمیشود، دل را سبک کنید.
- عشق: پنهانکاری را کنار بگذارید و راهِ خود را آشکارا بروید.
- کار: قدرِ جایی را که در آن هستید بدانید؛ شکوهِ بزرگانِ پیشین نیز نماند.
- سفر: سفر در این زمان به صلاح نیست؛ زیباییهای جایی که هستید شما را نگه میدارد.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ نهمش از پرآوازهترین بیتهای حافظ دربارهٔ شیراز است: «نمیدهند اجازت مرا به سیرِ سفر / نسیمِ بادِ مصلّا و آبِ رکنآباد»؛ مصلّا همان جایی است که آرامگاهِ حافظ اکنون در آن است. بیتِ چهارم تصویرِ جامی را دارد که از خاکِ پادشاهانِ کهن ساخته شده است.
موضوعها: پند و راهنمایی · بخت و دگرگونی روزگار · سفر و غربت · پول و دارایی · می و رندی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز