غزل ۳۸۷: شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنان

شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف‌شکنان

مست بگذشت و نظر بر من درویش انداخت
گفت: ای چشم و چراغ همه شیرین‌سخنان

تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود؟
بندهٔ من شو و برخور ز همه سیم‌تنان

کمتر از ذره نه‌ای، پست مشو، مهر بورز
تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

بر جهان تکیه مکن ور قدحی می‌ داری
شادی زهره‌جبینان خور و نازک‌بدنان

پیر پیمانه‌کش من که روانش خوش باد
گفت: پرهیز کن از صحبت پیمان‌شکنان

دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان

با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم
که شهیدان که‌اند این همه خونین‌کفنان

گفت: حافظ! من و تو محرم این راز نه‌ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین‌دهنان

معنی ابیات

  1. شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنان / که به مژگان شکند قلب همه صف‌شکنان

    پادشاهِ شمشادقامتان، خسروِ شیرین‌دهنان، که با مژگان قلبِ سپاهِ همهٔ صف‌شکنان را می‌شکند،

  2. مست بگذشت و نظر بر من درویش انداخت / گفت: ای چشم و چراغ همه شیرین‌سخنان

    مست گذشت و نگاهی به منِ درویش انداخت و گفت: ای چشم و چراغِ همهٔ شیرین‌سخنان،

  3. تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود؟ / بندهٔ من شو و برخور ز همه سیم‌تنان

    تا کی کیسه‌ات از سیم و زر تهی خواهد بود؟ بندهٔ من شو و از همهٔ سیمین‌تنان بهره ببر.

  4. کمتر از ذره نه‌ای، پست مشو، مهر بورز / تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

    تو کمتر از ذره نیستی؛ پست مشو، مهر بورز، تا چرخ‌زنان به خلوتگاهِ خورشید برسی.

  5. بر جهان تکیه مکن ور قدحی می‌ داری / شادی زهره‌جبینان خور و نازک‌بدنان

    بر جهان تکیه مکن؛ اگر جامِ باده‌ای داری، با زهره‌جبینان و نازک‌بدنان شادی کن.

  6. پیر پیمانه‌کش من که روانش خوش باد / گفت: پرهیز کن از صحبت پیمان‌شکنان

    پیرِ پیمانه‌نوشِ من، که روانش شاد باد، گفت: از همنشینیِ پیمان‌شکنان بپرهیز.

  7. دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسل / مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان

    دامنِ دوست را به دست آور و از دشمن ببر؛ مردِ یزدان شو و آسوده از اهریمنان بگذر.

  8. با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم / که شهیدان که‌اند این همه خونین‌کفنان

    سحرگاه با صبا در لاله‌زار می‌گفتم: این‌همه خونین‌کفنان (لاله‌ها) شهیدانِ چه کسانی‌اند؟

  9. گفت: حافظ! من و تو محرم این راز نه‌ایم / از می لعل حکایت کن و شیرین‌دهنان

    گفت: حافظ، من و تو محرمِ این راز نیستیم؛ از بادهٔ لعل و شیرین‌دهنان حکایت کن.

تعبیر فال

کسی بلندپایه به شما توجه کرده و راه برخورداری را به رویتان گشوده است. خود را کوچک نشمارید: با مهر می‌توانید به جایگاهی بلند برسید. به دنیا تکیه نکنید و از پیمان‌شکنان دوری کنید. دوست را نگه دارید و از دشمن ببرید. دربارهٔ رازهایی که از فهم شما بیرون است کنجکاوی نکنید و به شادی‌های روشن زندگی بپردازید.

درباره این غزل

غزلی که در آن یار خود به سخن درمی‌آید و شاعر را «چشم و چراغِ همهٔ شیرین‌سخنان» می‌خواند. بیتِ چهارم پندی بلند است، «کمتر از ذره نه‌ای پست مشو مهر بورز»، با بازی بر دو معنای «مهر»: عشق و خورشید. مصراعِ «پرهیز کن از صحبتِ پیمان‌شکنان» از پندهای پرنقلِ دیوان است.

موضوع‌ها: عشق · پند و راهنمایی · پول و دارایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا