غزل ۴۰۰: بالابلند عشوه‌گر نقش‌باز من

بالابلند عشوه‌گر نقش‌باز من
کوتاه کرد قصهٔ زهد دراز من

دیدی دلا که آخر پیری و زهد و علم
با من چه کرد دیدهٔ معشوقه‌باز من؟

می‌ترسم از خرابی ایمان که می‌برد
محراب ابروی تو، حضور نماز من

گفتم به دلق زرق بپوشم نشان عشق
غماز بود اشک و عیان کرد راز من

مست است یار و یاد حریفان نمی‌کند
ذکرش به خیر‌، ساقی مسکین‌نواز من

یا رب کی آن صبا بوزد کز نسیم آن
گردد شمامهٔ کرمش، کارساز من؟

نقشی بر آب می‌زنم از گریه، حالیا
تا کی شود قرین حقیقت، مجاز من

بر خود، چو شمع، خنده‌زنان، گریه می‌کنم
تا با تو سنگ‌دل چه کند سوز و ساز من؟

زاهد؛ چو از نماز تو کاری نمی‌رود
هم مستی شبانه و راز و نیاز من

«حافظ»، ز گریه سوخت بگو حالش ای صبا
با شاه دوست‌پرور دشمن‌گداز من

معنی ابیات

  1. بالابلند عشوه‌گر نقش‌باز من / کوتاه کرد قصهٔ زهد دراز من

    یارِ بلندبالای عشوه‌گرِ نقش‌بازِ من قصهٔ زهدِ درازِ مرا کوتاه کرد.

  2. دیدی دلا که آخر پیری و زهد و علم / با من چه کرد دیدهٔ معشوقه‌باز من؟

    ای دل، دیدی که سرانجام در پیری و زهد و دانش، دیدهٔ معشوقه‌بازم با من چه کرد؟

  3. می‌ترسم از خرابی ایمان که می‌برد / محراب ابروی تو، حضور نماز من

    از ویرانیِ ایمان می‌ترسم، که محرابِ ابروی تو حضورِ دل را در نمازم می‌برد.

  4. گفتم به دلق زرق بپوشم نشان عشق / غماز بود اشک و عیان کرد راز من

    گفتم نشانِ عشق را با خرقهٔ ریا بپوشانم؛ اشک سخن‌چین بود و رازم را آشکار کرد.

  5. مست است یار و یاد حریفان نمی‌کند / ذکرش به خیر‌، ساقی مسکین‌نواز من

    یار مست است و یادِ همنشینان نمی‌کند؛ یادِ خیرِ ساقیِ بیچاره‌نوازِ من.

  6. یا رب کی آن صبا بوزد کز نسیم آن / گردد شمامهٔ کرمش، کارساز من؟

    خدایا، کی آن صبا می‌وزد که از نسیمش بوی خوشِ بخششِ او کارسازِ من شود؟

  7. نقشی بر آب می‌زنم از گریه، حالیا / تا کی شود قرین حقیقت، مجاز من

    اکنون از گریه نقشی بر آب می‌زنم، تا کی مجازِ من با حقیقت همراه شود.

  8. بر خود، چو شمع، خنده‌زنان، گریه می‌کنم / تا با تو سنگ‌دل چه کند سوز و ساز من؟

    مانندِ شمع خندان بر خود گریه می‌کنم، تا سوز و سازِ من با تو، سنگدل، چه کند.

  9. زاهد؛ چو از نماز تو کاری نمی‌رود / هم مستی شبانه و راز و نیاز من

    ای زاهد، چون از نمازِ تو کاری برنمی‌آید، مستیِ شبانه و راز و نیازِ من هم (چنین است).

  10. «حافظ»، ز گریه سوخت بگو حالش ای صبا / با شاه دوست‌پرور دشمن‌گداز من

    ای صبا، به شاهِ دوست‌پرور و دشمن‌گدازِ من بگو که حافظ از گریه سوخت.

تعبیر فال

مهری ناگهانی همهٔ پرهیز و برنامهٔ شما را بر هم زده است. کوشیده‌اید آن را پنهان کنید، ولی حال شما رازتان را آشکار کرده است. اکنون تلاش شما بی‌نتیجه به نظر می‌رسد، اما صبر و راز و نیاز شبانه اثر خود را خواهد گذاشت. از بزرگی که دوست‌پرور است یاری بخواهید؛ گره کار به دست او باز می‌شود.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ نخستش با بازیِ «بلند» و «کوتاه» و «دراز» آغاز می‌شود: یارِ بالابلند قصهٔ زهدِ دراز را کوتاه کرد. بیتِ چهارم تجربه‌ای آشناست: اشکِ «غماز» رازی را که با خرقه پوشانده بودیم آشکار کرد.

موضوع‌ها: دوستی و وفا · معنویت و عرفان

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا