غزل ۴۰۷: مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشتهٔ خویش آمد و هنگام درو
گفتم ای بخت بخفتیدی و خورشید دمید
گفت با این همه از سابقه نومید مشو
گر روی پاک و مجرد چو مسیحا به فلک
از چراغ تو به خورشید رسد صد پرتو
تکیه بر اختر شبدزد مکن کاین عیار
تاج کاووس ببرد و کمر کیخسرو
گوشوار زر و لعل ار چه گران دارد گوش
دور خوبی گذران است نصیحت بشنو
چشم بد دور ز خال تو که در عرصهٔ حسن
بیدقی راند که برد از مه و خورشید گرو
آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق
خرمن مه به جوی خوشهٔ پروین به دو جو
آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت
حافظ این خرقهٔ پشمینه بینداز و برو
معنی ابیات
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشتهٔ خویش آمد و هنگام درو
کشتزارِ سبزِ آسمان و داسِ ماهِ نو را دیدم؛ یادم از کشتهٔ خویش و هنگامِ درو آمد.
گفتم ای بخت بخفتیدی و خورشید دمید / گفت با این همه از سابقه نومید مشو
گفتم: ای بخت، تو خوابیدی و خورشید دمید! گفت: با این همه، از آنچه از پیش مقدر شده ناامید مشو.
گر روی پاک و مجرد چو مسیحا به فلک / از چراغ تو به خورشید رسد صد پرتو
اگر مانندِ مسیح پاک و وارسته به آسمان بروی، از چراغِ تو صد پرتو به خورشید میرسد.
تکیه بر اختر شبدزد مکن کاین عیار / تاج کاووس ببرد و کمر کیخسرو
بر ستارهٔ شبدزد تکیه مکن، که این عیار تاجِ کاووس و کمربندِ کیخسرو را برد.
گوشوار زر و لعل ار چه گران دارد گوش / دور خوبی گذران است نصیحت بشنو
هرچند گوشوارههای زر و لعل گوشت را سنگین کرده (بازی با «گوشِ گران»: گوشِ سنگین و ناشنوا)، دورانِ زیبایی گذراست؛ پند را بشنو.
چشم بد دور ز خال تو که در عرصهٔ حسن / بیدقی راند که برد از مه و خورشید گرو
چشمِ بد دور از خالِ تو، که در میدانِ زیبایی پیادهای (بیدقِ شطرنج) راند که از ماه و خورشید گرو برد.
آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق / خرمن مه به جوی خوشهٔ پروین به دو جو
به آسمان بگو اینهمه بزرگی مفروشد، که در عشق خرمنِ ماه به یک جو و خوشهٔ پروین به دو جو میارزد.
آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت / حافظ این خرقهٔ پشمینه بینداز و برو
آتشِ زهد و ریا خرمنِ دین را خواهد سوزاند؛ حافظ، این خرقهٔ پشمینه را بینداز و برو.
تعبیر فال
هنگام آن است که به کاشتهٔ خود بیندیشید؛ هرچه کاشتهاید همان را درو خواهید کرد. اگر فرصتی از دست رفته، نومید نشوید، هنوز امید هست. به بخت و ستاره تکیه نکنید و سبکبار و پاک پیش بروید. زیبایی و جاه گذراست و در برابر مهر بهایی ندارد. از ریا دست بکشید که بیش از هر چیز به شما زیان میزند.
- نیت کلی: هنگامِ آن است که به کاشتهٔ خود بیندیشید؛ هرچه کاشتهاید همان را درو میکنید.
- عشق: زیبایی و جاه گذراست و در برابرِ مهر بهایی ندارد؛ اگر فرصتی از دست رفته، ناامید نشوید.
- کار: به بخت و ستاره تکیه نکنید و سبکبار و پاک پیش بروید؛ از ریا دست بکشید.
- سفر: با بارِ سبک و دلِ پاک راه بیفتید.
درباره این غزل
غزلی که با تصویری ماندگار آغاز میشود: آسمان کشتزاری سبز است و ماهِ نو داسی که یادِ «هنگامِ درو» را میآورد؛ هرچه کاشتهای همان را درو میکنی. بیتِ ششم از «بیدق»، پیادهٔ شطرنج، بهره میگیرد، و بیتِ پنجم با «گوشِ گران» بازی میکند: گوشی که هم گوشوارهٔ سنگین دارد و هم پند نمیشنود.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · زیبایی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز