غزل ۴۰۷: مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو

مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشتهٔ خویش آمد و هنگام درو

گفتم ای بخت بخفتیدی و خورشید دمید
گفت با این همه از سابقه نومید مشو

گر روی پاک و مجرد چو مسیحا به فلک
از چراغ تو به خورشید رسد صد پرتو

تکیه بر اختر شب‌دزد مکن کاین عیار
تاج کاووس ببرد و کمر کیخسرو

گوشوار زر و لعل ار چه گران دارد گوش
دور خوبی گذران است نصیحت بشنو

چشم بد دور ز خال تو که در عرصهٔ حسن
بیدقی راند که برد از مه و خورشید گرو

آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق
خرمن مه به جوی خوشهٔ پروین به دو جو

آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت
حافظ این خرقهٔ پشمینه بینداز و برو

معنی ابیات

  1. مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشتهٔ خویش آمد و هنگام درو

    کشتزارِ سبزِ آسمان و داسِ ماهِ نو را دیدم؛ یادم از کشتهٔ خویش و هنگامِ درو آمد.

  2. گفتم ای بخت بخفتیدی و خورشید دمید / گفت با این همه از سابقه نومید مشو

    گفتم: ای بخت، تو خوابیدی و خورشید دمید! گفت: با این همه، از آنچه از پیش مقدر شده ناامید مشو.

  3. گر روی پاک و مجرد چو مسیحا به فلک / از چراغ تو به خورشید رسد صد پرتو

    اگر مانندِ مسیح پاک و وارسته به آسمان بروی، از چراغِ تو صد پرتو به خورشید می‌رسد.

  4. تکیه بر اختر شب‌دزد مکن کاین عیار / تاج کاووس ببرد و کمر کیخسرو

    بر ستارهٔ شب‌دزد تکیه مکن، که این عیار تاجِ کاووس و کمربندِ کیخسرو را برد.

  5. گوشوار زر و لعل ار چه گران دارد گوش / دور خوبی گذران است نصیحت بشنو

    هرچند گوشواره‌های زر و لعل گوشت را سنگین کرده (بازی با «گوشِ گران»: گوشِ سنگین و ناشنوا)، دورانِ زیبایی گذراست؛ پند را بشنو.

  6. چشم بد دور ز خال تو که در عرصهٔ حسن / بیدقی راند که برد از مه و خورشید گرو

    چشمِ بد دور از خالِ تو، که در میدانِ زیبایی پیاده‌ای (بیدقِ شطرنج) راند که از ماه و خورشید گرو برد.

  7. آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق / خرمن مه به جوی خوشهٔ پروین به دو جو

    به آسمان بگو این‌همه بزرگی مفروشد، که در عشق خرمنِ ماه به یک جو و خوشهٔ پروین به دو جو می‌ارزد.

  8. آتش زهد و ریا خرمن دین خواهد سوخت / حافظ این خرقهٔ پشمینه بینداز و برو

    آتشِ زهد و ریا خرمنِ دین را خواهد سوزاند؛ حافظ، این خرقهٔ پشمینه را بینداز و برو.

تعبیر فال

هنگام آن است که به کاشتهٔ خود بیندیشید؛ هرچه کاشته‌اید همان را درو خواهید کرد. اگر فرصتی از دست رفته، نومید نشوید، هنوز امید هست. به بخت و ستاره تکیه نکنید و سبک‌بار و پاک پیش بروید. زیبایی و جاه گذراست و در برابر مهر بهایی ندارد. از ریا دست بکشید که بیش از هر چیز به شما زیان می‌زند.

درباره این غزل

غزلی که با تصویری ماندگار آغاز می‌شود: آسمان کشتزاری سبز است و ماهِ نو داسی که یادِ «هنگامِ درو» را می‌آورد؛ هرچه کاشته‌ای همان را درو می‌کنی. بیتِ ششم از «بیدق»، پیادهٔ شطرنج، بهره می‌گیرد، و بیتِ پنجم با «گوشِ گران» بازی می‌کند: گوشی که هم گوشوارهٔ سنگین دارد و هم پند نمی‌شنود.

موضوع‌ها: بخت و دگرگونی روزگار · معنویت و عرفان · زیبایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا