غزل ۴۳۹: دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی

دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی
کز عکس روی او شب هجران سر آمدی

تعبیر رفت «یار سفرکرده می‌رسد»
ای کاج هر چه زودتر از در درآمدی

ذکرش به خیر ساقی فرخنده‌فال من
کز در مدام با قدح و ساغر آمدی

خوش بودی ار به خواب بدیدی دیار خویش
تا یاد صحبتش سوی ما رهبر آمدی

فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دست
آب خضر نصیبه اسکندر آمدی

آن عهد یاد باد که از بام و در مرا
هر دم پیام یار و خط دلبر آمدی

کی یافتی رقیب تو چندین مجال ظلم؟
مظلومی ار شبی به در داور آمدی

خامان ره نرفته چه دانند ذوق عشق
دریادلی بجوی دلیری سرآمدی

آن کو تو را به سنگ‌دلی کرد رهنمون
ای کاشکی که پاش به سنگی برآمدی

گر دیگری به شیوهٔ حافظ زدی رقم
مقبول طبع شاه هنرپرور آمدی

معنی ابیات

  1. دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی / کز عکس روی او شب هجران سر آمدی

    دیشب در خواب دیدم که ماهی برآمد و از پرتوِ رویش شبِ جدایی به پایان رسید.

  2. تعبیر رفت «یار سفرکرده می‌رسد» / ای کاج هر چه زودتر از در درآمدی

    تعبیرش این شد: «یارِ سفرکرده می‌رسد»؛ ای کاش هرچه زودتر از در درآید.

  3. ذکرش به خیر ساقی فرخنده‌فال من / کز در مدام با قدح و ساغر آمدی

    یادش به خیر، ساقیِ خجسته‌فالِ من، که همیشه با جام و پیاله از در درمی‌آمد.

  4. خوش بودی ار به خواب بدیدی دیار خویش / تا یاد صحبتش سوی ما رهبر آمدی

    چه خوش بود اگر او هم دیارِ خود را در خواب می‌دید، تا یادِ همنشینیِ ما راهنمایش به سوی ما می‌شد.

  5. فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دست / آب خضر نصیبه اسکندر آمدی

    اگر فیضِ ازلی با زور و زر به دست می‌آمد، آبِ خضر (آبِ حیات) نصیبِ اسکندر می‌شد.

  6. آن عهد یاد باد که از بام و در مرا / هر دم پیام یار و خط دلبر آمدی

    یاد باد آن روزگار که هر دم از بام و در پیامِ یار و نامهٔ دلبر برایم می‌رسید.

  7. کی یافتی رقیب تو چندین مجال ظلم؟ / مظلومی ار شبی به در داور آمدی

    رقیبِ تو کی این‌همه فرصتِ ستم می‌یافت، اگر ستمدیده‌ای شبی به درِ داور می‌رفت؟

  8. خامان ره نرفته چه دانند ذوق عشق / دریادلی بجوی دلیری سرآمدی

    خامانِ راه‌نرفته ذوقِ عشق را چه می‌دانند؟ دریادلی دلیر و سرآمد بجوی.

  9. آن کو تو را به سنگ‌دلی کرد رهنمون / ای کاشکی که پاش به سنگی برآمدی

    آن کس که تو را به سنگ‌دلی راهنمایی کرد، ای کاش پایش به سنگی می‌خورد.

  10. گر دیگری به شیوهٔ حافظ زدی رقم / مقبول طبع شاه هنرپرور آمدی

    اگر دیگری به شیوهٔ حافظ می‌نوشت، پسندِ طبعِ شاهِ هنرپرور می‌شد.

تعبیر فال

نشانه‌ای خوش دیده‌اید: کسی که دور است بازمی‌گردد و دوران دوری به پایان می‌رسد. آنچه ارزشمند است با زور و پول به دست نمی‌آید و بخشیده می‌شود. اگر از کسی ستم دیده‌اید، دادخواهی کنید؛ خاموشی به او میدان داده است. از کسی راهنمایی بگیرید که خود این راه را رفته و دلی بزرگ دارد.

درباره این غزل

غزلی که با یک خواب و تعبیرش آغاز می‌شود: ماهی که شبِ جدایی را به پایان می‌برد، یعنی بازگشتِ یارِ سفرکرده. بیتِ پنجم به داستانِ اسکندر اشاره دارد که در پیِ آبِ حیات رفت و نیافت، و خضر بی‌جست‌وجو به آن رسید.

موضوع‌ها: فراق و دلتنگی · سفر و غربت

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا