غزل ۴۴۰: سحر با باد می‌گفتم حدیث آرزومندی

سحر با باد می‌گفتم حدیث آرزومندی
خطاب آمد که «واثق شو، به الطاف خداوندی»

دعای صبح و آه شب، کلید گنج مقصود است
بدین راه و روش می‌رو، که با دلدار پیوندی

قلم را آن زبان نبود، که سر عشق گوید باز
ورای حد تقریر است، شرح آرزومندی

الا ای یوسف مصری که کردت سلطنت مغرور!
پدر را باز پرس آخر، کجا شد مهر فرزندی؟

جهان پیر رعنا را، ترحم در جبلت نیست
ز مهر او چه می‌پرسی؟ در او همت چه می‌بندی؟

همایی چون تو عالی‌قدر، حرص استخوان تا کی؟
دریغ آن سایهٔ همت، که بر نااهل افکندی

در این بازار اگر سودی‌ست، با درویش خرسند است
خدایا منعمم گردان به درویشی و خرسندی

به شعر حافظ شیراز می‌رقصند و می‌نازند
سیه‌چشمان کشمیری و ترکان سمرقندی

معنی ابیات

  1. سحر با باد می‌گفتم حدیث آرزومندی / خطاب آمد که «واثق شو، به الطاف خداوندی»

    سحرگاه با باد از آرزومندی سخن می‌گفتم؛ ندا آمد که: به لطفِ خداوندی اطمینان داشته باش.

  2. دعای صبح و آه شب، کلید گنج مقصود است / بدین راه و روش می‌رو، که با دلدار پیوندی

    دعای صبح و آهِ شب کلیدِ گنجِ مقصود است؛ با همین راه و روش برو، تا به دلدار بپیوندی.

  3. قلم را آن زبان نبود، که سر عشق گوید باز / ورای حد تقریر است، شرح آرزومندی

    قلم آن زبان را ندارد که رازِ عشق را بازگوید؛ شرحِ آرزومندی فراتر از حدِ بیان است.

  4. الا ای یوسف مصری که کردت سلطنت مغرور! / پدر را باز پرس آخر، کجا شد مهر فرزندی؟

    ای یوسفِ مصری که پادشاهی تو را مغرور کرد، آخر از پدر بپرس؛ مهرِ فرزندی کجا رفت؟

  5. جهان پیر رعنا را، ترحم در جبلت نیست / ز مهر او چه می‌پرسی؟ در او همت چه می‌بندی؟

    جهانِ پیرِ دلفریب در سرشتش رحم ندارد؛ از مهرِ او چه می‌پرسی؟ چرا به او امید می‌بندی؟

  6. همایی چون تو عالی‌قدر، حرص استخوان تا کی؟ / دریغ آن سایهٔ همت، که بر نااهل افکندی

    ای همای بلندپایه‌ای چون تو، تا کی حرصِ استخوان؟ دریغ از آن سایهٔ همت که بر نااهل افکندی.

  7. در این بازار اگر سودی‌ست، با درویش خرسند است / خدایا منعمم گردان به درویشی و خرسندی

    اگر در این بازار سودی هست، با درویشِ خرسند است؛ خدایا، مرا با درویشی و خرسندی توانگر کن.

  8. به شعر حافظ شیراز می‌رقصند و می‌نازند / سیه‌چشمان کشمیری و ترکان سمرقندی

    سیه‌چشمانِ کشمیری و ترکانِ سمرقندی با شعرِ حافظِ شیراز می‌رقصند و می‌نازند.

تعبیر فال

فال شما نویدبخش است: به لطف خدا اطمینان کنید. کلید گشایش، دعای صبح و راز و نیاز شب است؛ همین راه را ادامه دهید. اگر به جایگاهی رسیده‌اید، نزدیکان و پدر و مادر را از یاد نبرید. به دنیا دل نبندید و همت بلند خود را خرج کسان ناشایست نکنید. سود حقیقی در قناعت و خرسندی است.

درباره این غزل

از پرآوازه‌ترین غزل‌های حافظ، با بیتِ «دعای صبح و آهِ شب کلیدِ گنجِ مقصود است». بیتِ چهارم به داستانِ یوسف و یعقوب اشاره دارد و بیتِ ششم به باورِ کهن که هما استخوان می‌خورد. بیتِ پایانی از گسترهٔ آوازهٔ شعرِ حافظ در روزگارِ خودش، تا کشمیر و سمرقند، خبر می‌دهد.

موضوع‌ها: امید و مژده · دعا و توکل · پول و دارایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا