غزل ۷۳: روشن از پرتو رویت نظری نیست که نیست
روشن از پرتو رویت نظری نیست که نیست
منت خاک درت بر بصری نیست که نیست
ناظر روی تو صاحب نظرانند آری
سر گیسوی تو در هیچ سری نیست که نیست
اشک غماز من ار سرخ برآمد چه عجب؟
خجل از کردهٔ خود پرده دری نیست که نیست
تا به دامن ننشیند ز نسیمش گردی
سیل خیز از نظرم رهگذری نیست که نیست
تا دم از شام سر زلف تو هر جا نزنند
با صبا گفت و شنیدم سحری نیست که نیست
من از این طالع شوریده برنجم ور نی
بهرهمند از سر کویت دگری نیست که نیست
از حیای لب شیرین تو ای چشمهٔ نوش
غرق آب و عرق اکنون شکری نیست که نیست
مصلحت نیست که از پرده برون افتد راز
ور نه در مجلس رندان خبری نیست که نیست
شیر در بادیهٔ عشق تو روباه شود
آه از این راه که در وی خطری نیست که نیست
آب چشمم که بر او منت خاک در توست
زیر صد منت او خاک دری نیست که نیست
از وجودم قدری نام و نشان هست که هست
ور نه از ضعف در آن جا اثری نیست که نیست
غیر از این نکته که حافظ ز تو ناخشنود است
در سراپای وجودت هنری نیست که نیست
معنی ابیات
روشن از پرتو رویت نظری نیست که نیست / منت خاک درت بر بصری نیست که نیست
نگاهی نیست که از پرتوِ رویت روشن نباشد؛ چشمی نیست که منتِ خاکِ درت را بر خود نداشته باشد.
ناظر روی تو صاحب نظرانند آری / سر گیسوی تو در هیچ سری نیست که نیست
آری، صاحبنظران نظارهگرِ روی تواند؛ سری نیست که سودای گیسوی تو در آن نباشد.
اشک غماز من ار سرخ برآمد چه عجب؟ / خجل از کردهٔ خود پرده دری نیست که نیست
اگر اشکِ سخنچینِ من سرخ برآمد، چه شگفت؟ پردهدری نیست که از کردهٔ خود شرمسار نباشد.
تا به دامن ننشیند ز نسیمش گردی / سیل خیز از نظرم رهگذری نیست که نیست
تا بر دامنِ نسیمِ او گردی ننشیند، رهگذری نیست که از اشکِ من سیلخیز نباشد.
تا دم از شام سر زلف تو هر جا نزنند / با صبا گفت و شنیدم سحری نیست که نیست
تا هر جا از شامِ (سیاهیِ) سرِ زلفت دم نزنند، سحری نیست که با صبا گفتوگو نداشته باشم.
من از این طالع شوریده برنجم ور نی / بهرهمند از سر کویت دگری نیست که نیست
من از این طالعِ شوریده رنجیدهام، وگرنه کسی نیست که از سرِ کوی تو بهرهمند نباشد.
از حیای لب شیرین تو ای چشمهٔ نوش / غرق آب و عرق اکنون شکری نیست که نیست
ای چشمهٔ نوش، از شرمِ لبِ شیرینت، شکری نیست که اکنون غرقِ آب و عرق نباشد.
مصلحت نیست که از پرده برون افتد راز / ور نه در مجلس رندان خبری نیست که نیست
صلاح نیست که راز از پرده بیرون بیفتد، وگرنه در مجلسِ رندان خبری نیست که نباشد.
شیر در بادیهٔ عشق تو روباه شود / آه از این راه که در وی خطری نیست که نیست
شیر در بیابانِ عشقِ تو روباه میشود؛ آه از این راه که خطری نیست که در آن نباشد.
آب چشمم که بر او منت خاک در توست / زیر صد منت او خاک دری نیست که نیست
آبِ چشمم، که منتِ خاکِ درِ تو را بر خود دارد، خاکِ دری نیست که زیرِ صد منتِ او نباشد.
از وجودم قدری نام و نشان هست که هست / ور نه از ضعف در آن جا اثری نیست که نیست
از وجودم اندکی نام و نشان هست که هست، وگرنه از ناتوانی اثری از آن نمانده است.
غیر از این نکته که حافظ ز تو ناخشنود است / در سراپای وجودت هنری نیست که نیست
جز این نکته که حافظ از تو ناخشنود است، در سراپای وجودت هنری نیست که نباشد.
تعبیر فال
آن که دل به او دادهاید در چشم همه عزیز است و هیچ کم ندارد، جز آنکه از او دلگیرید. این راه پرخطر است و دلیران را هم ناتوان میکند؛ با احتیاط گام بردارید. راز خود را آشکار نکنید. گلهتان را آرام و بیپرده با خود او بگویید تا این رنجش از میان برود.
- نیت کلی: این راه پرخطر است و دلیران را هم ناتوان میکند؛ با احتیاط گام بردارید و راز خود را آشکار نکنید.
- عشق: آن که دل به او دادهاید در چشمِ همه عزیز است و هیچ کم ندارد، جز آنکه از او دلگیرید؛ گلهتان را آرام با خودِ او بگویید.
- کار: از طالعِ خود گله نکنید؛ دیگران بهره بردهاند و شما نیز با پایداری خواهید برد.
- سفر: در راهِ پرخطر بی احتیاط و بی همراه نروید.
درباره این غزل
غزلی بلند با ردیفِ دوگانهٔ «نیست که نیست»، که هر بیتش یک جمله را با تأکیدی دوچندان میگوید. بیتِ نهم بسیار نقل میشود، «شیر در بادیهٔ عشقِ تو روباه شود»، و بیتِ پایانی ستایشی ظریف در لباسِ گله است.
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز