غزل ۱۳۴: بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد
بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد
باد غیرت به صدش خار، پریشاندل کرد
طوطیی را به خیال شکری، دلخوش بود
ناگهش سیل فنا نقش امل، باطل کرد
قرة العین من، آن میوهٔ دل، یادش باد
که چه آسان بشد و کار مرا مشکل کرد
ساروان! بار من افتاد، خدا را مددی
که امید کرمم همره این محمل کرد
روی خاکی و نم چشم مرا خوار مدار
چرخ فیروزه طربخانه از این کهگل کرد
آه و فریاد که از چشم حسود مه چرخ
در لحد ماه کمانابروی من منزل کرد
نزدی شاهرخ و فوت شد امکان حافظ
چه کنم؟ بازی ایام مرا غافل کرد
معنی ابیات
بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد / باد غیرت به صدش خار، پریشاندل کرد
بلبلی خونِ دل خورد و گلی به دست آورد؛ بادِ غیرت با صد خار دلش را پریشان کرد.
طوطیی را به خیال شکری، دلخوش بود / ناگهش سیل فنا نقش امل، باطل کرد
طوطیای به خیالِ شکری دلخوش بود؛ ناگهان سیلِ نیستی نقشِ آرزویش را باطل کرد.
قرة العین من، آن میوهٔ دل، یادش باد / که چه آسان بشد و کار مرا مشکل کرد
نورِ چشمِ من، آن میوهٔ دل، یادش به خیر باد، که چه آسان رفت و کارِ مرا دشوار کرد.
ساروان! بار من افتاد، خدا را مددی / که امید کرمم همره این محمل کرد
ای ساربان، بارِ من افتاد؛ تو را به خدا یاری کن، که امیدِ بخشش مرا همراهِ این کجاوه کرد.
روی خاکی و نم چشم مرا خوار مدار / چرخ فیروزه طربخانه از این کهگل کرد
چهرهٔ خاکی و اشکِ چشمم را خوار مدار؛ آسمانِ فیروزهای طربخانهاش را از همین کاهگل ساخت.
آه و فریاد که از چشم حسود مه چرخ / در لحد ماه کمانابروی من منزل کرد
آه و فریاد، که از چشمِ حسودِ ماهِ آسمان، ماهِ کمانابروی من در گور منزل گرفت.
نزدی شاهرخ و فوت شد امکان حافظ / چه کنم؟ بازی ایام مرا غافل کرد
حافظ، «شاهرخ» نزدی و فرصت از دست رفت؛ چه کنم؟ بازیِ روزگار مرا غافل کرد.
تعبیر فال
این غزل سوگ از دست دادن عزیزی است. آنچه با رنج بسیار به دست آورده بودید ناگهان از دستتان رفته و دلتان شکسته است. این فال از شما میخواهد با اندوه خود مهربان باشید و یاری بخواهید. از فرصتهایی که هنوز دارید غافل نشوید و قدر عزیزان را تا هستند بدانید.
- نیت کلی: این غزل سوگِ از دست دادنِ عزیزی است؛ با اندوهِ خود مهربان باشید.
- عشق: آنچه با رنجِ بسیار به دست آورده بودید ناگهان رفته و دلتان شکسته است؛ قدرِ عزیزانی را که هستند بدانید.
- کار: از فرصتهایی که هنوز دارید غافل نشوید و از دیگران یاری بخواهید.
- سفر: اگر سفری برای وداع یا یادبود است، با آرامش و همراهِ نزدیکان بروید.
درباره این غزل
از سوگناکترین غزلهای حافظ، که بسیاری از شارحان آن را سوگنامهای برای مرگِ فرزندِ او دانستهاند: «قرةالعینِ من آن میوهٔ دل یادش باد / که چه آسان بشد و کارِ مرا مشکل کرد». بیتِ پایانی از اصطلاحِ شطرنج بهره میگیرد: فرصتِ «شاهرخ زدن» از دست رفت.
موضوعها: عشق · سفر و غربت · دلشکستگی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز