غزل ۳۱۵: به غیر از آن که بشد دین و دانش از دستم
به غیر از آن که بشد دین و دانش از دستم
بیا بگو که ز عشقت چه طرف بربستم؟
اگر چه خرمن عمرم غم تو داد به باد
به خاکپای عزیزت که عهد نشکستم
چو ذره گرچه حقیرم؛ ببین به دولت عشق
که در هوای رخت چون به مهر پیوستم
بیار باده که عمریست تا من از سر امن
به کنج عافیت از بهر عیش ننشستم
اگر ز مردم هشیاری ای نصیحتگو
سخن به خاک میفکن؛ چرا که من مستم
چگونه سر ز خجالت برآورم بر دوست
که خدمتی بسزا برنیامد از دستم
بسوخت حافظ و آن یار دلنواز نگفت
که مرهمی بفرستم که خاطرش خستم
معنی ابیات
به غیر از آن که بشد دین و دانش از دستم / بیا بگو که ز عشقت چه طرف بربستم؟
جز اینکه دین و دانش از دستم رفت، بیا و بگو که از عشقت چه بهرهای بردم؟
اگر چه خرمن عمرم غم تو داد به باد / به خاکپای عزیزت که عهد نشکستم
هرچند غمِ تو خرمنِ عمرم را به باد داد، به خاکِ پای عزیزت سوگند که پیمان را نشکستم.
چو ذره گرچه حقیرم؛ ببین به دولت عشق / که در هوای رخت چون به مهر پیوستم
هرچند مانندِ ذره کوچکم، به دولتِ عشق ببین که در هوای رخت چگونه به خورشید پیوستم.
بیار باده که عمریست تا من از سر امن / به کنج عافیت از بهر عیش ننشستم
باده بیاور، که عمری است من با خیالِ آسوده برای شادی در کنجِ عافیت ننشستهام.
اگر ز مردم هشیاری ای نصیحتگو / سخن به خاک میفکن؛ چرا که من مستم
ای نصیحتگو، اگر از مردمِ هشیاری، سخن را به خاک میفکن (بیهوده مگو)، چرا که من مستم.
چگونه سر ز خجالت برآورم بر دوست / که خدمتی بسزا برنیامد از دستم
چگونه از شرم سر به سوی دوست بلند کنم، که خدمتی شایسته از دستم برنیامد؟
بسوخت حافظ و آن یار دلنواز نگفت / که مرهمی بفرستم که خاطرش خستم
حافظ سوخت و آن یارِ دلنواز نگفت که مرهمی بفرستم، که دلش را آزردم.
تعبیر فال
در این دلبستگی بسیار دادهاید و اندک گرفتهاید، اما پیمان خود را نشکستهاید و این مایهٔ سربلندی شماست. همین مهر، شما را با همهٔ کوچکی به چیزی بزرگ پیوند داده است. پند دیگران اکنون در شما اثر ندارد. از اینکه کاری شایسته برای او نکردهاید شرمنده نباشید و انتظار دلجویی فوری نیز نداشته باشید.
- نیت کلی: پیمانِ خود را نشکستهاید و این مایهٔ سربلندیِ شماست؛ همین مهر شما را با همهٔ کوچکی به چیزی بزرگ پیوند داده است.
- عشق: بسیار دادهاید و اندک گرفتهاید؛ انتظارِ دلجوییِ فوری نداشته باشید.
- کار: از اینکه کاری شایسته نکردهاید شرمنده نباشید؛ پندِ دیگران اکنون در شما اثر ندارد، به دلِ خود گوش دهید.
- سفر: مدتی است آسوده ننشستهاید؛ سفری برای استراحت لازم است.
درباره این غزل
غزلی که بیتِ سومش تصویری زیبا از قدرتِ عشق دارد: ذرهای حقیر به «دولتِ عشق» به خورشید میپیوندد. بیتِ دوم وفاداریِ عاشق را با سوگندی استوار بیان میکند: «به خاکِ پای عزیزت که عهد نشکستم».
موضوعها: عشق · دلشکستگی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز