غزل ۳۱۷: فاش می‌گویم و از گفتهٔ خود دلشادم

فاش می‌گویم و از گفتهٔ خود دلشادم
بندهٔ عشقم و از هر دو جهان آزادم

طایر گلشن قدسم چه دهم شرح فراق؟
که در این دامگه حادثه چون افتادم

من ملک بودم و فردوس برین جایم بود
آدم آورد در این دیر خراب‌آبادم

سایهٔ طوبی و دلجویی حور و لب حوض
به هوای سر کوی تو برفت از یادم

نیست بر لوح دلم جز الف قامت دوست
چه کنم حرف دگر یاد نداد استادم

کوکب بخت مرا هیچ منجم نشناخت
یا رب از مادر گیتی به چه طالع زادم؟

تا شدم حلقه به گوش در میخانهٔ عشق
هر دم آید غمی از نو به مبارکبادم

می‌خورد خون دلم مردمک دیده، سزاست
که چرا دل به جگرگوشهٔ مردم دادم

پاک کن چهرهٔ حافظ به سر زلف ز اشک
ور نه این سیل دمادم ببرد بنیادم

معنی ابیات

  1. فاش می‌گویم و از گفتهٔ خود دلشادم / بندهٔ عشقم و از هر دو جهان آزادم

    آشکارا می‌گویم و از گفتهٔ خود شادم: بندهٔ عشقم و از هر دو جهان آزادم.

  2. طایر گلشن قدسم چه دهم شرح فراق؟ / که در این دامگه حادثه چون افتادم

    پرندهٔ گلشنِ قدسم؛ چه شرحِ جدایی بدهم که چگونه در این دامگاهِ حوادث افتادم؟

  3. من ملک بودم و فردوس برین جایم بود / آدم آورد در این دیر خراب‌آبادم

    من فرشته بودم و بهشتِ برین جایگاهم بود؛ آدم مرا به این دیرِ خراب‌آباد آورد.

  4. سایهٔ طوبی و دلجویی حور و لب حوض / به هوای سر کوی تو برفت از یادم

    سایهٔ طوبی، دلجوییِ حوریان و کنارِ حوضِ کوثر، به هوای سرِ کوی تو از یادم رفت.

  5. نیست بر لوح دلم جز الف قامت دوست / چه کنم حرف دگر یاد نداد استادم

    بر لوحِ دلم جز الفِ قامتِ دوست نیست؛ چه کنم؟ استادم حرفِ دیگری یادم نداد.

  6. کوکب بخت مرا هیچ منجم نشناخت / یا رب از مادر گیتی به چه طالع زادم؟

    هیچ اخترشناسی ستارهٔ بختِ مرا نشناخت؛ خدایا، از مادرِ گیتی با چه طالعی زاده شدم؟

  7. تا شدم حلقه به گوش در میخانهٔ عشق / هر دم آید غمی از نو به مبارکبادم

    از وقتی حلقه‌به‌گوشِ درِ میخانهٔ عشق شدم، هر دم غمی تازه به مبارک‌باد می‌آید.

  8. می‌خورد خون دلم مردمک دیده، سزاست / که چرا دل به جگرگوشهٔ مردم دادم

    مردمکِ چشمم خونِ دلم را می‌خورد؛ سزاست، چرا که دل به جگرگوشهٔ مردم دادم (بازی با «مردمک» و «مردم»).

  9. پاک کن چهرهٔ حافظ به سر زلف ز اشک / ور نه این سیل دمادم ببرد بنیادم

    با سرِ زلفت اشک را از چهرهٔ حافظ پاک کن، وگرنه این سیلِ پیاپی بنیادم را می‌برد.

تعبیر فال

فالی بلند و پرمعناست: جایگاه راستین شما بسیار والاتر از گرفتاری‌های کنونی است و مهر، شما را از بند هر دو جهان آزاد کرده است. از این دلبستگی شرم نکنید و آن را آشکارا بپذیرید. غم‌ها پیاپی می‌رسند، اما در دل شما جز یک نام نیست. از او بخواهید که اشک شما را پاک کند پیش از آنکه تاب شما تمام شود.

درباره این غزل

از مشهورترین غزل‌های حافظ، با مطلعِ «فاش می‌گویم و از گفتهٔ خود دلشادم / بندهٔ عشقم و از هر دو جهان آزادم». بیت‌های دوم و سوم داستانِ هبوطِ آدم از بهشت را از زبانِ جان روایت می‌کنند، و بیتِ پنجم، «چه کنم حرفِ دگر یاد نداد استادم»، از لطیف‌ترین بیت‌های دیوان است.

موضوع‌ها: عشق · دل‌شکستگی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا