غزل ۳۰۷: هر نکته‌ای که گفتم در وصف آن شمایل

هر نکته‌ای که گفتم در وصف آن شمایل
هر کو شنید گفتا «لله در قائل»

تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول
آخر بسوخت جانم در کسب این فضایل

حلاج بر سر دار این نکته خوش سراید
«از شافعی نپرسند امثال این مسائل»

گفتم که «کی ببخشی بر جان ناتوانم؟»
گفت «آن زمان که نبود جان در میانه حائل»

دل داده‌ام به یاری، شوخی‌، کشی، نگاری
مرضیة السجایا محمودة الخصائل

در عین گوشه‌گیری بودم چو چشم مستت
و اکنون شدم به مستان چون ابروی تو مایل

از آب دیده صد ره طوفان نوح دیدم
وز لوح سینه نقشت هرگز نگشت زایل

ای دوست دست حافظ تعویذ چشم زخم است
یا رب ببینم آن را در گردنت حمایل

معنی ابیات

  1. هر نکته‌ای که گفتم در وصف آن شمایل / هر کو شنید گفتا «لله در قائل»

    هر نکته‌ای که در وصفِ آن چهره گفتم، هر که شنید گفت: «آفرین بر گوینده!»

  2. تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول / آخر بسوخت جانم در کسب این فضایل

    فراگرفتنِ عشق و رندی در آغاز آسان نمود؛ سرانجام جانم در به دست آوردنِ این فضیلت‌ها سوخت.

  3. حلاج بر سر دار این نکته خوش سراید / «از شافعی نپرسند امثال این مسائل»

    حلاج بر سرِ دار این نکته را خوش می‌سراید: «از شافعی (فقیه) این‌گونه مسئله‌ها را نمی‌پرسند.»

  4. گفتم که «کی ببخشی بر جان ناتوانم؟» / گفت «آن زمان که نبود جان در میانه حائل»

    گفتم: کی بر جانِ ناتوانم رحم می‌کنی؟ گفت: آن زمان که جان در میانه مانع نباشد.

  5. دل داده‌ام به یاری، شوخی‌، کشی، نگاری / مرضیة السجایا محمودة الخصائل

    دل به یاری داده‌ام شوخ، دلکش و زیبا، «با خوی‌های پسندیده و ویژگی‌های ستوده».

  6. در عین گوشه‌گیری بودم چو چشم مستت / و اکنون شدم به مستان چون ابروی تو مایل

    در عینِ گوشه‌گیری، مانندِ چشمِ مستِ تو بودم؛ و اکنون مانندِ ابروی تو به مستان مایل شده‌ام.

  7. از آب دیده صد ره طوفان نوح دیدم / وز لوح سینه نقشت هرگز نگشت زایل

    از اشکِ دیده صد بار طوفانِ نوح دیدم، و نقشِ تو هرگز از لوحِ سینه‌ام پاک نشد.

  8. ای دوست دست حافظ تعویذ چشم زخم است / یا رب ببینم آن را در گردنت حمایل

    ای دوست، دستِ حافظ تعویذی برای دفعِ چشمِ بد است؛ خدایا، آن را حمایلِ گردنت ببینم.

تعبیر فال

راهی که آسان می‌نمود دشوار از آب درآمده و بهای سنگینی از شما خواسته است. پاسخ این‌گونه پرسش‌ها را از اهل ظاهر نخواهید، که آن را نمی‌دانند. تا خودخواهی در میان است، به مقصود نمی‌رسید. دلی که به او داده‌اید شایسته بوده و با همهٔ سختی‌ها مهرش از شما جدا نشده است. آرزوی نزدیکی دارید؛ امید داشته باشید.

درباره این غزل

غزلی ملمّع، با مصراع‌هایی عربی. بیتِ سوم از زبانِ حلاج می‌گوید که پرسش‌های عشق را از فقیهانی چون شافعی نمی‌پرسند، و بیتِ دوم تجربه‌ای آشنا را بیان می‌کند: عشق در آغاز آسان می‌نماید و سرانجام جان را می‌سوزاند. بیتِ پایانی دو معنا دارد: دستِ حافظ حمایلِ گردنِ یار شود، یا نوشته‌اش تعویذِ گردنِ او.

موضوع‌ها: عشق · دل‌شکستگی · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا