غزل ۳۳: خلوت گزیده را به تماشا چه حاجت است

خلوت گزیده را به تماشا چه حاجت است
چون کوی دوست هست به صحرا چه حاجت است

جانا به حاجتی که تو را هست با خدا
کآخر دمی بپرس که ما را چه حاجت است

ای پادشاه حسن خدا را بسوختیم
آخر سؤال کن که گدا را چه حاجت است

ارباب حاجتیم و زبان سؤال نیست
در حضرت کریم، تمنا چه حاجت است

محتاج قصه نیست گرت قصد خون ماست
چون رخت از آن توست، به یغما چه حاجت است

جام جهان نماست ضمیر منیر دوست
اظهار احتیاج، خود آن جا چه حاجت است

آن شد که بار منت ملاح بردمی
گوهر چو دست داد به دریا چه حاجت است

ای مدعی برو که مرا با تو کار نیست
احباب حاضرند، به اعدا چه حاجت است

ای عاشق گدا چو لب روح‌بخش یار
می‌داندت وظیفه، تقاضا چه حاجت است

حافظ! تو ختم کن که هنر خود عیان شود
با مدعی نزاع و محاکا چه حاجت است

معنی ابیات

  1. خلوت گزیده را به تماشا چه حاجت است / چون کوی دوست هست به صحرا چه حاجت است

    کسی که خلوت گزیده، چه نیازی به تماشا دارد؟ وقتی کوی دوست هست، چه نیازی به دشت است؟

  2. جانا به حاجتی که تو را هست با خدا / کآخر دمی بپرس که ما را چه حاجت است

    ای جان، تو را به نیازی که با خدا داری، سرانجام دمی بپرس که ما را چه نیازی است.

  3. ای پادشاه حسن خدا را بسوختیم / آخر سؤال کن که گدا را چه حاجت است

    ای پادشاهِ زیبایی، تو را به خدا، سوختیم؛ آخر بپرس که گدا را چه نیازی است.

  4. ارباب حاجتیم و زبان سؤال نیست / در حضرت کریم، تمنا چه حاجت است

    ما نیازمندیم و زبانِ خواستن نداریم؛ در پیشگاهِ بزرگوار، خواهش کردن چه نیازی است؟

  5. محتاج قصه نیست گرت قصد خون ماست / چون رخت از آن توست، به یغما چه حاجت است

    اگر قصدِ خونِ ما را داری، نیازی به بهانه نیست؛ چون رخت از آنِ توست، به تاراج چه نیازی است؟

  6. جام جهان نماست ضمیر منیر دوست / اظهار احتیاج، خود آن جا چه حاجت است

    دلِ روشنِ دوست جامِ جهان‌نماست؛ اظهارِ نیاز خود آنجا چه نیازی دارد؟

  7. آن شد که بار منت ملاح بردمی / گوهر چو دست داد به دریا چه حاجت است

    گذشت آن روزگار که بارِ منتِ ملاح را می‌کشیدم؛ چون گوهر به دست آمد، به دریا چه نیازی است؟

  8. ای مدعی برو که مرا با تو کار نیست / احباب حاضرند، به اعدا چه حاجت است

    ای مدعی، برو، که مرا با تو کاری نیست؛ دوستان حاضرند، به دشمنان چه نیازی است؟

  9. ای عاشق گدا چو لب روح‌بخش یار / می‌داندت وظیفه، تقاضا چه حاجت است

    ای عاشقِ گدا، چون لبِ جان‌بخشِ یار مقرری‌ات را می‌داند، تقاضا چه نیازی است؟

  10. حافظ! تو ختم کن که هنر خود عیان شود / با مدعی نزاع و محاکا چه حاجت است

    حافظ، سخن را پایان بده، که هنر خود آشکار می‌شود؛ با مدعی ستیز و گفت‌وگو چه نیازی است؟

تعبیر فال

آنچه می‌جویید نزدیک شماست و نیازی به جست‌وجوی دور و دراز نیست. خواستهٔ خود را به خدا بسپارید که از دل شما آگاه است و به اصرار و خواهش نیاز ندارد. اکنون که به مقصود نزدیک شده‌اید، از منت دیگران بی‌نیازید. با مدعیان و بدخواهان بحث نکنید؛ هنر شما خود آشکار می‌شود.

درباره این غزل

غزلی با ردیفِ «چه حاجت است» که سراسر دربارهٔ بی‌نیازی از خواهش و ستیز است. بیتِ ششم، «جامِ جهان‌نماست ضمیرِ منیرِ دوست / اظهارِ احتیاج خود آنجا چه حاجت است»، و مصراعِ پایانی، «که هنر خود عیان شود»، از پرنقل‌ترین سخنانِ آن‌اند.

موضوع‌ها: یک‌رنگی و پرهیز از ریا · دعا و توکل · زیبایی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا