غزل ۳۹۰: افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن

افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن
مقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن

خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی
تا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن

خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت
کاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن

تا ابد معمور باد این خانه کز خاک درش
هر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن

شوکت پور پشنگ و تیغ عالمگیر او
در همه شهنامه‌ها شد داستان انجمن

خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زین
شهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن

جویبار ملک را آب روان شمشیر توست
تو درخت عدل بنشان بیخ بدخواهان بکن

بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت
خیزد از صحرای ایذج نافهٔ مشک ختن

گوشه گیران انتظار جلوهٔ خوش می‌کنند
برشکن طرف کلاه و برقع از رخ برفکن

مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش
ساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن

ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار
تا از آن جام زرافشان جرعه‌ای بخشد به من

معنی ابیات

  1. افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن / مقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن

    تاجِ سلطانِ گل از کنارِ چمن پیدا شد؛ خدایا، آمدنش بر سرو و یاسمن مبارک باد.

  2. خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی / تا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن

    این نشستنِ شاهانه خوش به جای خود بود، تا اکنون هر کس به جای خود بنشیند.

  3. خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت / کاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن

    انگشتریِ جمشید را به نیکیِ سرانجامت مژده ده، که نامِ بزرگِ خدا دستِ اهریمن را از آن کوتاه کرد.

  4. تا ابد معمور باد این خانه کز خاک درش / هر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن

    این خانه تا ابد آباد باد، که از خاکِ درش هر نفس بادِ یمن با بوی رحمان می‌وزد.

  5. شوکت پور پشنگ و تیغ عالمگیر او / در همه شهنامه‌ها شد داستان انجمن

    شکوهِ پورِ پشنگ و تیغِ جهانگیرش، در همهٔ شاهنامه‌ها داستانِ انجمن شد.

  6. خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زین / شهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن

    اسبِ چوگانیِ آسمان زیرِ زینِ تو رام شد؛ ای شهسوار، اکنون که به میدان آمدی، گوی را بزن.

  7. جویبار ملک را آب روان شمشیر توست / تو درخت عدل بنشان بیخ بدخواهان بکن

    آبِ روانِ جویبارِ کشور شمشیرِ توست؛ درختِ عدل را بنشان و ریشهٔ بدخواهان را برکن.

  8. بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت / خیزد از صحرای ایذج نافهٔ مشک ختن

    از این پس شگفت نیست اگر با بوی خوشِ خوی تو، از صحرای ایذج نافهٔ مشکِ ختن برخیزد.

  9. گوشه گیران انتظار جلوهٔ خوش می‌کنند / برشکن طرف کلاه و برقع از رخ برفکن

    گوشه‌گیران چشم‌به‌راهِ جلوهٔ خوش‌اند؛ گوشهٔ کلاه را بشکن و نقاب از رخ برفکن.

  10. مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش / ساقیا می ده به قول مستشار مؤتمن

    با عقل مشورت کردم؛ گفت: حافظ، باده بنوش. ساقی، به گفتهٔ این مشاورِ امین باده بده.

  11. ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار / تا از آن جام زرافشان جرعه‌ای بخشد به من

    ای صبا، به ساقیِ بزمِ اتابک عرضه کن تا از آن جامِ زرافشان جرعه‌ای به من ببخشد.

تعبیر فال

فالی فرخنده است: کسی شایسته به جایگاه راستین خود رسیده و هر چیز در جای خود می‌نشیند. بدخواهان کنار رفته‌اند و کارها به نیکی پایان می‌گیرد. اکنون که میدان فراهم است، دست به کار شوید و دادگرانه رفتار کنید. خود را نشان دهید؛ دیگران چشم‌به‌راه شما هستند. از صاحب بخشش، سهم خود را بخواهید.

درباره این غزل

غزلی در ستایشِ فرمانروایی که به تخت رسیده، و نامِ «ایذج» و «اتابک» نشان می‌دهد که ممدوح از اتابکانِ لر بوده است. بیتِ دوم نکته‌ای ماندگار دارد: با نشستنِ هر کس به جای خود، کارِ جهان سامان می‌گیرد. بیتِ هفتم پندی به فرمانروایان است: درختِ عدل بنشان.

موضوع‌ها: صبر · پند و راهنمایی · زیبایی · آغاز دوباره

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا