غزل ۴۴۲: به جان او که گرم دسترس به جان بودی
به جان او که گرم دسترس به جان بودی
کمینه پیشکش بندگانش آن بودی
بگفتمی که «بها چیست خاک پایش را؟»
اگر حیات گران مایه جاودان بودی
به بندگی قدش سرو معترف گشتی
گرش چو سوسن آزاده ده زبان بودی
به خواب نیز نمیبینمش چه جای وصال
چو این نبود و ندیدیم باری آن بودی
اگر دلم نشدی پایبند طرهٔ او
کیاش قرار در این تیرهخاکدان بودی؟
به رخ چو مهر فلک بینظیر آفاق است
به دل دریغ که یک ذره مهربان بودی
درآمدی ز درم کاشکی چو لمعهٔ نور
که بر دو دیدهٔ ما حکم او روان بودی
ز پرده نالهٔ حافظ برون کی افتادی؟
اگر نه همدم مرغان صبح خوان بودی
معنی ابیات
به جان او که گرم دسترس به جان بودی / کمینه پیشکش بندگانش آن بودی
به جانِ او سوگند، اگر دستم به جان میرسید، کمترین پیشکشِ بندگانش همان میبود.
بگفتمی که «بها چیست خاک پایش را؟» / اگر حیات گران مایه جاودان بودی
اگر زندگیِ گرانمایه جاودانه بود، میگفتم بهای خاکِ پایش همان است.
به بندگی قدش سرو معترف گشتی / گرش چو سوسن آزاده ده زبان بودی
اگر سرو مانندِ سوسنِ آزاده ده زبان داشت، به بندگیِ قامتش اعتراف میکرد.
به خواب نیز نمیبینمش چه جای وصال / چو این نبود و ندیدیم باری آن بودی
حتی در خواب هم او را نمیبینم، چه جای وصال؟ اکنون که وصال نبود، کاش دستکم خوابی بود.
اگر دلم نشدی پایبند طرهٔ او / کیاش قرار در این تیرهخاکدان بودی؟
اگر دلم پایبندِ زلفِ او نمیشد، کی در این خاکدانِ تیره آرام میگرفت؟
به رخ چو مهر فلک بینظیر آفاق است / به دل دریغ که یک ذره مهربان بودی
در چهره مانندِ مهرِ آسمان (خورشید) در جهان بیهمتاست؛ دریغ که در دل ذرهای مهربان نیست.
درآمدی ز درم کاشکی چو لمعهٔ نور / که بر دو دیدهٔ ما حکم او روان بودی
کاش مانندِ پرتوِ نور از درم درمیآمد، که فرمانش بر هر دو چشمم روان بود.
ز پرده نالهٔ حافظ برون کی افتادی؟ / اگر نه همدم مرغان صبح خوان بودی
نالهٔ حافظ کی از پرده بیرون میافتاد، اگر همدمِ پرندگانِ سحرخوان نبود؟
تعبیر فال
برای کسی که دوستش دارید از هیچ چیز دریغ ندارید، ولی او دور است و حتی در خواب هم به دیدارتان نمیآید. همین دلبستگی است که زندگی را برایتان تابآوردنی کرده است. او زیباست اما مهربانیاش اندک است؛ این را بپذیرید و انتظار خود را متعادل کنید. با اهل دل و سحرخیزان همنشین باشید؛ همدردی آنان آرامتان میکند.
- نیت کلی: برای کسی که دوستش دارید از هیچ چیز دریغ ندارید، اما او دور است.
- عشق: او زیباست اما مهربانیاش اندک است؛ این را بپذیرید و انتظارتان را متعادل کنید. با این همه، همین دلبستگی است که زندگی را برایتان تابآوردنی کرده است.
- کار: با اهلِ دل و سحرخیزان همنشین باشید؛ همدلیِ آنان آرامتان میکند.
- سفر: دیداری که حتی در خواب هم دست نمیدهد، شاید با سفری نزدیک شود.
درباره این غزل
غزلی با ردیفِ «بودی» در آرزوهای ناکام. بیتِ ششم با «مهر» بازی میکند: یار در چهره چون «مهر» (خورشید) بیهمتاست، اما در دل ذرهای «مهر» (مهربانی) ندارد؛ و «ذره» نیز همیشه همراهِ خورشید آورده میشود.
موضوعها: عشق · پول و دارایی · وصال · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز