غزل ۴۹: روضهٔ خلد برین خلوت درویشان است
روضهٔ خلد برین خلوت درویشان است
مایهٔ محتشمی، خدمت درویشان است
گنج عزلت که طلسمات عجایب دارد
فتح آن در نظر رحمت درویشان است
قصر فردوس که رضوانش به دربانی رفت
منظری از چمن نزهت درویشان است
آن چه زر میشود از پرتو آن، قلب سیاه
کیمیاییست که در صحبت درویشان است
آن که پیشش بنهد تاج تکبر، خورشید
کبریاییست که در حشمت درویشان است
دولتی را که نباشد غم از آسیب زوال
بیتکلف بشنو، دولت درویشان است
خسروان، قبلهٔ حاجات جهانند ولی
سببش بندگی حضرت درویشان است
روی مقصود که شاهان به دعا میطلبند
مظهرش آینهٔ طلعت درویشان است
از کران تا به کران، لشکر ظلم است ولی
از ازل تا به ابد، فرصت درویشان است
ای توانگر مفروش این همه نخوت که تو را
سر و زر در کنف همت درویشان است
گنج قارون که فرو میشود از قهر هنوز
خوانده باشی که هم از غیرت درویشان است
حافظ ار آب حیات ازلی میخواهی
منبعش خاک در خلوت درویشان است
من غلام نظر آصف عهدم کو را
صورت خواجگی و سیرت درویشان است
معنی ابیات
روضهٔ خلد برین خلوت درویشان است / مایهٔ محتشمی، خدمت درویشان است
باغِ بهشتِ برین، خلوتِ درویشان است؛ مایهٔ بزرگی، خدمتِ درویشان است.
گنج عزلت که طلسمات عجایب دارد / فتح آن در نظر رحمت درویشان است
گنجِ گوشهنشینی که طلسمهای شگفت دارد، گشایشش در نگاهِ مهربانِ درویشان است.
قصر فردوس که رضوانش به دربانی رفت / منظری از چمن نزهت درویشان است
کاخِ فردوس، که رضوان دربانش شده، منظرهای از چمنِ صفای درویشان است.
آن چه زر میشود از پرتو آن، قلب سیاه / کیمیاییست که در صحبت درویشان است
آن کیمیایی که از پرتوش دلِ سیاه زر میشود، در همنشینی با درویشان است.
آن که پیشش بنهد تاج تکبر، خورشید / کبریاییست که در حشمت درویشان است
آن بزرگی که خورشید تاجِ غرور را پیشش مینهد، در شکوهِ درویشان است.
دولتی را که نباشد غم از آسیب زوال / بیتکلف بشنو، دولت درویشان است
دولتی را که از آسیبِ زوال غم نیست، بیتکلف بشنو: دولتِ درویشان است.
خسروان، قبلهٔ حاجات جهانند ولی / سببش بندگی حضرت درویشان است
پادشاهان قبلهٔ حاجتهای جهاناند، اما سببش بندگیِ درگاهِ درویشان است.
روی مقصود که شاهان به دعا میطلبند / مظهرش آینهٔ طلعت درویشان است
روی مقصودی که شاهان با دعا میجویند، جلوهگاهش آینهٔ چهرهٔ درویشان است.
از کران تا به کران، لشکر ظلم است ولی / از ازل تا به ابد، فرصت درویشان است
از کران تا کران سپاهِ ستم است، اما از ازل تا ابد، فرصت از آنِ درویشان است.
ای توانگر مفروش این همه نخوت که تو را / سر و زر در کنف همت درویشان است
ای توانگر، این همه غرور مفروش، که سر و زرِ تو در پناهِ همتِ درویشان است.
گنج قارون که فرو میشود از قهر هنوز / خوانده باشی که هم از غیرت درویشان است
خواندهای که گنجِ قارون، که هنوز از خشمِ خدا فرو میرود، از غیرتِ درویشان است.
حافظ ار آب حیات ازلی میخواهی / منبعش خاک در خلوت درویشان است
حافظ، اگر آبِ حیاتِ ازلی میخواهی، سرچشمهاش خاکِ درِ خلوتِ درویشان است.
من غلام نظر آصف عهدم کو را / صورت خواجگی و سیرت درویشان است
من غلامِ نظرِ آصفِ زمانم، که صورتِ خواجگی و سیرتِ درویشان دارد.
تعبیر فال
آنچه میجویید در همنشینی با مردم ساده، پاکدل و بیادعا به دست میآید، نه نزد صاحبان زر و زور. به آنان خدمت کنید و از دعای خیرشان بهره بگیرید. اگر توانگرید، فروتن باشید. ظلم پایدار نمیماند و خوشبختیِ بیزوال از آنِ دلهای بینیاز است.
- نیت کلی: آنچه میجویید در همنشینی با مردمِ ساده، پاکدل و بیادعا به دست میآید، نه نزدِ صاحبانِ زر و زور.
- عشق: دلِ بینیاز و فروتن خوشبختیِ بیزوال دارد؛ در عشق هم بیادعا باشید.
- کار: اگر توانگرید فروتن باشید و به سادهدلان خدمت کنید؛ ستم پایدار نمیماند.
- سفر: سفری به جایی آرام و ساده، دور از تجمل، دلتان را روشن میکند.
درباره این غزل
غزلی بلند در ستایشِ درویشان با ردیفِ «درویشان است»، که بیت به بیت بینیازیِ دل را بالاتر از گنج و تاج مینشاند. بیتِ ششم بسیار نقل میشود: «دولتی را که نباشد غم از آسیبِ زوال / بیتکلف بشنو، دولتِ درویشان است». بیتِ پایانی وزیری را میستاید که «صورتِ خواجگی و سیرتِ درویشان» دارد.
موضوعها: یکرنگی و پرهیز از ریا · کامیابی و کار · پول و دارایی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز