غزل ۸۸: شنیدهام سخنی خوش که پیر کنعان گفت
شنیدهام سخنی خوش که پیر کنعان گفت
«فراق یار، نه آن میکند که بتوان گفت»
حدیث هول قیامت که گفت واعظ شهر
کنایتیست که از روزگار هجران گفت
نشان یار سفرکرده از که پرسم باز؟
که هر چه گفت برید صبا، پریشان گفت
فغان که آن مه نامهربان مهرگسل
به ترک صحبت یاران خود چه آسان گفت
من و مقام رضا بعد از این و شکر رقیب
که دل به درد تو خو کرد و ترک درمان گفت
غم کهن به می سالخورده دفع کنید
که تخم خوشدلی این است؛ پیر دهقان گفت
گره به باد مزن گر چه بر مراد رود
که این سخن به مثل، باد با سلیمان گفت
به مهلتی که سپهرت دهد ز راه مرو
تو را که گفت که این زال ترک دستان گفت؟
مزن ز چون و چرا دم که بندهٔ مقبل
قبول کرد به جان، هر سخن که جانان گفت
که گفت حافظ از اندیشهٔ تو آمد باز؟
من این نگفتهام آن کس که گفت بهتان گفت
معنی ابیات
شنیدهام سخنی خوش که پیر کنعان گفت / «فراق یار، نه آن میکند که بتوان گفت»
سخنی خوش شنیدهام که پیرِ کنعان (یعقوب) گفت: «جداییِ یار کاری میکند که نمیتوان گفت.»
حدیث هول قیامت که گفت واعظ شهر / کنایتیست که از روزگار هجران گفت
حکایتِ هراسِ قیامت که واعظِ شهر گفت، کنایهای بود که از روزگارِ جدایی گفت.
نشان یار سفرکرده از که پرسم باز؟ / که هر چه گفت برید صبا، پریشان گفت
نشانِ یارِ سفرکرده را باز از که بپرسم؟ که هرچه پیکِ صبا گفت، پریشان گفت.
فغان که آن مه نامهربان مهرگسل / به ترک صحبت یاران خود چه آسان گفت
فغان که آن ماهِ نامهربانِ پیوندگسل چه آسان ترکِ همنشینی با یارانش را گفت.
من و مقام رضا بعد از این و شکر رقیب / که دل به درد تو خو کرد و ترک درمان گفت
از این پس من هستم و مقامِ رضا و سپاس از رقیب، که دل به دردِ تو خو گرفت و درمان را رها کرد.
غم کهن به می سالخورده دفع کنید / که تخم خوشدلی این است؛ پیر دهقان گفت
غمِ کهنه را با بادهٔ کهنه دور کنید، که پیرِ دهقان گفت: تخمِ خوشدلی این است.
گره به باد مزن گر چه بر مراد رود / که این سخن به مثل، باد با سلیمان گفت
گره بر باد مزن (به آنچه گذراست دل مبند)، هرچند به کامِ تو بوزد؛ که باد این سخن را بهمثل با سلیمان گفت.
به مهلتی که سپهرت دهد ز راه مرو / تو را که گفت که این زال ترک دستان گفت؟
با مهلتی که آسمان به تو میدهد از راه مرو؛ چه کسی به تو گفت که این پیرزن (روزگار) نیرنگ را کنار گذاشته است؟
مزن ز چون و چرا دم که بندهٔ مقبل / قبول کرد به جان، هر سخن که جانان گفت
از چون و چرا دم مزن، که بندهٔ خوشبخت هر سخنی را که جانان گفت به جان پذیرفت.
که گفت حافظ از اندیشهٔ تو آمد باز؟ / من این نگفتهام آن کس که گفت بهتان گفت
چه کسی گفت که حافظ از اندیشهٔ تو برگشت؟ من چنین نگفتهام؛ هر کس گفت تهمت زد.
تعبیر فال
درد جدایی را میکشید و از سفرکردهای خبر روشنی ندارید. به این حال رضا دهید و با آن کنار بیایید، که چونوچرا سودی ندارد. به خوشیهای زودگذر و بخت موافق تکیه نکنید؛ روزگار پایدار نمیماند. وفاداری شما پابرجاست، هر که جز این بگوید دروغ گفته است.
- نیت کلی: به آنچه پیش آمده رضا دهید؛ چونوچرا سودی ندارد.
- عشق: از سفرکردهای خبرِ روشنی ندارید؛ وفاداریتان پابرجاست، هرچه دیگران بگویند.
- کار: به خوشیهای زودگذر و بختِ موافق تکیه نکنید؛ روزگار پایدار نمیماند.
- سفر: خبرهای سفرکرده پراکنده است؛ از راهی مطمئن جویا شوید.
درباره این غزل
غزلی در دردِ جدایی که با سخنِ یعقوب، «پیرِ کنعان»، در دوریِ یوسف آغاز میشود. بیتِ هشتم با دو معنای «زال» و «دستان» بازی میکند: زال پهلوانِ شاهنامه بود که دستان نیز نام داشت، و «دستان» به معنای نیرنگ هم هست.
موضوعها: بخت و دگرگونی روزگار · کامیابی و کار · سفر و غربت · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز