غزل ۹۴: زان یار دل‌نوازم، شکری است با شکایت

زان یار دل‌نوازم، شکری است با شکایت
گر نکته‌دان عشقی، بشنو تو این حکایت

بی‌مزد بود و منت، هر خدمتی که کردم
یا رب مباد کس را، مخدوم بی‌عنایت

رندان تشنه‌لب را، آبی نمی‌دهد کس
گویی ولی‌شناسان، رفتند از این ولایت

در زلف چون کمندش، ای دل مپیچ کآن جا
سرها بریده بینی، بی‌جرم و بی‌جنایت

چشمت به غمزه ما را، خون خورد و می‌پسندی
جانا روا نباشد، خون‌ریز را حمایت

در این شب سیاهم، گم گشت راه مقصود
از گوشه‌ای برون آی، ای کوکب هدایت

از هر طرف که رفتم، جز وحشتم نیفزود
زنهار از این بیابان، وین راه بی‌نهایت

ای آفتاب خوبان، می‌جوشد اندرونم
یک ساعتم بگنجان، در سایهٔ عنایت

این راه را نهایت، صورت کجا توان بست؟
کش صد هزار منزل، بیش است در بدایت

هر چند بردی آبم روی از درت نتابم
جور از حبیب خوش‌تر، کز مدعی رعایت

عشقت رسد به فریاد، ار خود به سان حافظ
قرآن ز بر بخوانی، در چارده روایت

معنی ابیات

  1. زان یار دل‌نوازم، شکری است با شکایت / گر نکته‌دان عشقی، بشنو تو این حکایت

    از آن یارِ دلنوازم شکری دارم همراه با شکایت؛ اگر نکته‌دانِ عشقی، این حکایت را بشنو.

  2. بی‌مزد بود و منت، هر خدمتی که کردم / یا رب مباد کس را، مخدوم بی‌عنایت

    هر خدمتی که کردم، بی‌مزد و بی‌منت ماند؛ خدایا، هیچ‌کس را مخدومی بی‌عنایت مباد.

  3. رندان تشنه‌لب را، آبی نمی‌دهد کس / گویی ولی‌شناسان، رفتند از این ولایت

    کسی به رندانِ تشنه‌لب آبی نمی‌دهد؛ گویی دوست‌شناسان از این سرزمین رفته‌اند.

  4. در زلف چون کمندش، ای دل مپیچ کآن جا / سرها بریده بینی، بی‌جرم و بی‌جنایت

    ای دل، در زلفِ کمندمانندش مپیچ، که آنجا سرهایی بریده بی‌جرم و جنایت می‌بینی.

  5. چشمت به غمزه ما را، خون خورد و می‌پسندی / جانا روا نباشد، خون‌ریز را حمایت

    چشمت با غمزه خونِ ما را خورد و تو می‌پسندی؛ ای جان، حمایت از خون‌ریز روا نیست.

  6. در این شب سیاهم، گم گشت راه مقصود / از گوشه‌ای برون آی، ای کوکب هدایت

    در این شبِ سیاه، راهِ مقصود گم شد؛ ای ستارهٔ راهنما، از گوشه‌ای برون آی.

  7. از هر طرف که رفتم، جز وحشتم نیفزود / زنهار از این بیابان، وین راه بی‌نهایت

    به هر سو رفتم، جز بر هراسم نیفزود؛ زنهار از این بیابان و این راهِ بی‌پایان.

  8. ای آفتاب خوبان، می‌جوشد اندرونم / یک ساعتم بگنجان، در سایهٔ عنایت

    ای خورشیدِ زیبارویان، درونم می‌جوشد؛ یک ساعت مرا در سایهٔ عنایتت جای بده.

  9. این راه را نهایت، صورت کجا توان بست؟ / کش صد هزار منزل، بیش است در بدایت

    پایانِ این راه را چگونه می‌توان تصور کرد، وقتی در آغازش بیش از صدهزار منزل است؟

  10. هر چند بردی آبم روی از درت نتابم / جور از حبیب خوش‌تر، کز مدعی رعایت

    هرچند آبرویم را بردی، از درِ تو روی برنمی‌گردانم؛ ستم از دوست خوش‌تر است از نوازشِ مدعی.

  11. عشقت رسد به فریاد، ار خود به سان حافظ / قرآن ز بر بخوانی، در چارده روایت

    اگر مانندِ حافظ قرآن را با چهارده روایت از بر بخوانی، باز عشقت به فریادت می‌رسد.

تعبیر فال

خدمت و تلاش شما قدر دانسته نشده و از این دلگیرید. در تاریکی راه را گم کرده‌اید و چشم‌به‌راه راهنمایی هستید؛ از خدا هدایت بخواهید. این راه دراز است و شتاب سودی ندارد. از دری که دل به آن بسته‌اید روی نگردانید. آنچه شما را نجات می‌دهد عشق و صدق است، نه دانش و ادعا.

درباره این غزل

غزلی بلند در «شکری با شکایت» از یار. بیتِ ششم، «از گوشه‌ای برون آی ای کوکبِ هدایت»، از پرنقل‌ترین بیت‌های حافظ در گم‌گشتگی است، و بیتِ پایانی به یکی از مشهورترین نکته‌ها دربارهٔ خودِ حافظ اشاره دارد: او قرآن را در چهارده روایت از بر داشت، و نامِ «حافظ» از همین است.

موضوع‌ها: عشق · زیبایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا