غزل ۹۷: تویی که بر سر خوبان کشوری چون تاج

تویی که بر سر خوبان کشوری چون تاج
سزد اگر همهٔ دلبران دهندت باج

دو چشم شوخ تو برهم زده خطا و حبش
به چین زلف تو ماچین و هند داده خراج

بیاض روی تو روشن چو عارض رخ روز
سواد زلف سیاه تو هست ظلمت داج

دهان شهد تو داده رواج آب خضر
لب چو قند تو برد از نبات مصر رواج

از این مرض به حقیقت شفا نخواهم یافت
که از تو درد دل ای جان! نمی‌رسد به علاج

چرا همی شکنی جان من ز سنگ‌دلی؟
دل ضعیف که باشد، به نازکی چو زجاج

لب تو خضر و دهان تو آب حیوان است
قد تو سرو و میان‌موی و بر، به هیئت عاج

فتاد در دل حافظ هوای چون تو شهی
کمینه ذرهٔ خاک در تو بودی کاج

معنی ابیات

  1. تویی که بر سر خوبان کشوری چون تاج / سزد اگر همهٔ دلبران دهندت باج

    تو که مانندِ تاج بر سرِ زیبارویانِ کشوری، سزاست اگر همهٔ دلبران به تو باج بدهند.

  2. دو چشم شوخ تو برهم زده خطا و حبش / به چین زلف تو ماچین و هند داده خراج

    دو چشمِ شوخِ تو «خطا» و «حبش» را بر هم زده، و ماچین و هند به «چینِ» زلفِ تو خراج داده‌اند.

  3. بیاض روی تو روشن چو عارض رخ روز / سواد زلف سیاه تو هست ظلمت داج

    سپیدیِ روی تو مانندِ چهرهٔ روز روشن است، و سیاهیِ زلفِ سیاهت تاریکیِ شبِ دیجور.

  4. دهان شهد تو داده رواج آب خضر / لب چو قند تو برد از نبات مصر رواج

    دهانِ شهدگونت به آبِ خضر رونق داده، و لبِ قندمانندت رونق را از نباتِ مصر برده است.

  5. از این مرض به حقیقت شفا نخواهم یافت / که از تو درد دل ای جان! نمی‌رسد به علاج

    به‌راستی از این بیماری شفا نخواهم یافت، که ای جان، دردِ دلی که از توست به درمان نمی‌رسد.

  6. چرا همی شکنی جان من ز سنگ‌دلی؟ / دل ضعیف که باشد، به نازکی چو زجاج

    چرا با سنگدلی جانم را می‌شکنی؟ دلِ ناتوان چیست، که در نازکی مانندِ شیشه است.

  7. لب تو خضر و دهان تو آب حیوان است / قد تو سرو و میان‌موی و بر، به هیئت عاج

    لبِ تو خضر است و دهانت آبِ حیات؛ قامتت سرو، کمرت مویی و سینه‌ات به شکلِ عاج.

  8. فتاد در دل حافظ هوای چون تو شهی / کمینه ذرهٔ خاک در تو بودی کاج

    هوای پادشاهی چون تو در دلِ حافظ افتاد؛ کاش کمترین ذرهٔ خاکِ درِ تو بود.

تعبیر فال

به کسی دل بسته‌اید که از همه برتر است و جایگاهی بلند دارد؛ رسیدن به او آسان نیست. دل شما نازک است و سخت‌دلی او آن را می‌آزارد. از او بخواهید با شما مدارا کند. فروتنی شما پسندیده است، اما خود را بیش از اندازه کوچک نشمارید.

درباره این غزل

غزلی با قافیه‌های عربی‌گون (تاج، باج، خراج، داج، رواج، علاج، زجاج، عاج) که در بیتِ دوم نامِ سرزمین‌ها را به بازی می‌گیرد: چشمِ یار «خطا» و «حبش» را بر هم زده و «ماچین» و «هند» به «چینِ» زلفش خراج داده‌اند. بیتِ ششم دل را در نازکی به شیشه مانند می‌کند.

موضوع‌ها: عشق · یک‌رنگی و پرهیز از ریا · زیبایی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا