غزل ۳۵۰: به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم
به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم
بهار توبهشکن میرسد چه چاره کنم؟
سخن درست بگویم نمیتوانم دید
که می خورند حریفان و من نظاره کنم
چو غنچه با لب خندان به یاد مجلس شاه
پیاله گیرم و از شوق، جامه پاره کنم
به دور لاله دماغ مرا علاج کنید
گر از میانهٔ بزم طرب کناره کنم
ز روی دوست مرا چون گل مراد شکفت
حوالهٔ سر دشمن به سنگ خاره کنم
گدای میکدهام، لیک وقت مستی بین
که ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم
مرا که نیست ره و رسم لقمهپرهیزی
چرا ملامت رند شرابخواره کنم
به تخت گل بنشانم بتی چو سلطانی
ز سنبل و سمنش، ساز طوق و یاره کنم
ز باده خوردن پنهان ملول شد حافظ
به بانگ بربط و نی، رازش آشکاره کنم
معنی ابیات
به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم / بهار توبهشکن میرسد چه چاره کنم؟
سحرگاه به نیتِ توبه گفتم استخاره کنم؛ بهارِ توبهشکن میرسد، چه چاره کنم؟
سخن درست بگویم نمیتوانم دید / که می خورند حریفان و من نظاره کنم
سخنِ راست را بگویم: نمیتوانم ببینم که همدمان باده بنوشند و من تماشا کنم.
چو غنچه با لب خندان به یاد مجلس شاه / پیاله گیرم و از شوق، جامه پاره کنم
مانندِ غنچه با لبِ خندان، به یادِ مجلسِ شاه پیاله برمیگیرم و از شوق جامه پاره میکنم.
به دور لاله دماغ مرا علاج کنید / گر از میانهٔ بزم طرب کناره کنم
اگر در فصلِ لاله از میانِ بزمِ شادی کناره بگیرم، مغزم را درمان کنید (دیوانهام).
ز روی دوست مرا چون گل مراد شکفت / حوالهٔ سر دشمن به سنگ خاره کنم
اکنون که گلِ مراد از روی دوست برایم شکفت، سرِ دشمن را به سنگِ خارا حواله میکنم.
گدای میکدهام، لیک وقت مستی بین / که ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم
گدای میکدهام، اما هنگامِ مستی ببین که بر آسمان ناز و بر ستاره فرمان میرانم.
مرا که نیست ره و رسم لقمهپرهیزی / چرا ملامت رند شرابخواره کنم
من که رسم و راهِ پرهیز از لقمهٔ شبههناک را ندارم، چرا رندِ بادهنوش را سرزنش کنم؟
به تخت گل بنشانم بتی چو سلطانی / ز سنبل و سمنش، ساز طوق و یاره کنم
زیبارویی را مانندِ پادشاه بر تختِ گل مینشانم و از سنبل و سمن برایش گردنبند و دستبند میسازم.
ز باده خوردن پنهان ملول شد حافظ / به بانگ بربط و نی، رازش آشکاره کنم
حافظ از بادهنوشیِ پنهانی خسته شد؛ با بانگِ بربط و نی رازش را آشکار میکنم.
تعبیر فال
میان تصمیمی خشک و خواستهٔ دل مردد بودید و خواستید با استخاره راه را بجویید؛ پاسخ این فال آن است که هنگام شادی و بهار، کنارهگیری روا نیست. با دوستان همراه شوید و از این روزها بهره بگیرید. مراد شما برآمده و بدخواهان کاری از پیش نمیبرند. دیگران را نیز برای آنچه خود میکنید سرزنش نکنید. از پنهانکاری دست بردارید.
- نیت کلی: میانِ تصمیمی خشک و خواستهٔ دل مردد بودید؛ پاسخِ این فال آن است که در هنگامِ شادی کنارهگیری روا نیست.
- عشق: مرادتان برآمده است؛ از پنهانکاری دست بردارید.
- کار: دیگران را برای آنچه خود میکنید سرزنش نکنید؛ بدخواهان کاری از پیش نمیبرند.
- سفر: با دوستان همراه شوید و از این روزها بهره بگیرید.
درباره این غزل
غزلی که با استخاره آغاز میشود: شاعر سحرگاه میخواهد برای توبه استخاره کند، اما بهارِ «توبهشکن» در راه است. از همین رو این غزل با خودِ رسمِ فال و استخاره پیوندی آشنا دارد. بیتِ هفتم پندی منصفانه است: کسی که خود از لغزش برکنار نیست، حقِ سرزنشِ دیگران را ندارد.
موضوعها: شادی و غنیمت دم · کامیابی و کار · آغاز دوباره · می و رندی
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز