غزل ۳۵۰: به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم

به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم
بهار توبه‌شکن می‌رسد چه چاره کنم؟

سخن درست بگویم نمی‌توانم دید
که می خورند حریفان و من نظاره کنم

چو غنچه با لب خندان به یاد مجلس شاه
پیاله گیرم و از شوق، جامه پاره کنم

به دور لاله دماغ مرا علاج کنید
گر از میانهٔ بزم طرب کناره کنم

ز روی دوست مرا چون گل مراد شکفت
حوالهٔ سر دشمن به سنگ خاره کنم

گدای میکده‌ام، لیک وقت مستی بین
که ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم

مرا که نیست ره و رسم لقمه‌پرهیزی
چرا ملامت رند شراب‌خواره کنم

به تخت گل بنشانم بتی چو سلطانی
ز سنبل و سمنش، ساز طوق و یاره کنم

ز باده خوردن پنهان ملول شد حافظ
به بانگ بربط و نی، رازش آشکاره کنم

معنی ابیات

  1. به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم / بهار توبه‌شکن می‌رسد چه چاره کنم؟

    سحرگاه به نیتِ توبه گفتم استخاره کنم؛ بهارِ توبه‌شکن می‌رسد، چه چاره کنم؟

  2. سخن درست بگویم نمی‌توانم دید / که می خورند حریفان و من نظاره کنم

    سخنِ راست را بگویم: نمی‌توانم ببینم که همدمان باده بنوشند و من تماشا کنم.

  3. چو غنچه با لب خندان به یاد مجلس شاه / پیاله گیرم و از شوق، جامه پاره کنم

    مانندِ غنچه با لبِ خندان، به یادِ مجلسِ شاه پیاله برمی‌گیرم و از شوق جامه پاره می‌کنم.

  4. به دور لاله دماغ مرا علاج کنید / گر از میانهٔ بزم طرب کناره کنم

    اگر در فصلِ لاله از میانِ بزمِ شادی کناره بگیرم، مغزم را درمان کنید (دیوانه‌ام).

  5. ز روی دوست مرا چون گل مراد شکفت / حوالهٔ سر دشمن به سنگ خاره کنم

    اکنون که گلِ مراد از روی دوست برایم شکفت، سرِ دشمن را به سنگِ خارا حواله می‌کنم.

  6. گدای میکده‌ام، لیک وقت مستی بین / که ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم

    گدای میکده‌ام، اما هنگامِ مستی ببین که بر آسمان ناز و بر ستاره فرمان می‌رانم.

  7. مرا که نیست ره و رسم لقمه‌پرهیزی / چرا ملامت رند شراب‌خواره کنم

    من که رسم و راهِ پرهیز از لقمهٔ شبهه‌ناک را ندارم، چرا رندِ باده‌نوش را سرزنش کنم؟

  8. به تخت گل بنشانم بتی چو سلطانی / ز سنبل و سمنش، ساز طوق و یاره کنم

    زیبارویی را مانندِ پادشاه بر تختِ گل می‌نشانم و از سنبل و سمن برایش گردنبند و دستبند می‌سازم.

  9. ز باده خوردن پنهان ملول شد حافظ / به بانگ بربط و نی، رازش آشکاره کنم

    حافظ از باده‌نوشیِ پنهانی خسته شد؛ با بانگِ بربط و نی رازش را آشکار می‌کنم.

تعبیر فال

میان تصمیمی خشک و خواستهٔ دل مردد بودید و خواستید با استخاره راه را بجویید؛ پاسخ این فال آن است که هنگام شادی و بهار، کناره‌گیری روا نیست. با دوستان همراه شوید و از این روزها بهره بگیرید. مراد شما برآمده و بدخواهان کاری از پیش نمی‌برند. دیگران را نیز برای آنچه خود می‌کنید سرزنش نکنید. از پنهان‌کاری دست بردارید.

درباره این غزل

غزلی که با استخاره آغاز می‌شود: شاعر سحرگاه می‌خواهد برای توبه استخاره کند، اما بهارِ «توبه‌شکن» در راه است. از همین رو این غزل با خودِ رسمِ فال و استخاره پیوندی آشنا دارد. بیتِ هفتم پندی منصفانه است: کسی که خود از لغزش برکنار نیست، حقِ سرزنشِ دیگران را ندارد.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · کامیابی و کار · آغاز دوباره · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا