غزل ۴۴: کنون که بر کف گل، جام بادهٔ صاف است

کنون که بر کف گل، جام بادهٔ صاف است
به صد هزار زبان، بلبلش در اوصاف است

بخواه دفتر اشعار و راه صحرا گیر
چه وقت مدرسه و بحث کشف کشاف است؟

فقیه مدرسه، دی، مست بود و فتوی داد
که می، حرام ولی به ز مال اوقاف است

به درد و صاف، تو را حکم نیست خوش درکش
که هرچه ساقی ما کرد عین الطاف است

ببر ز خلق و چو عنقا، قیاس کار بگیر
که صیت گوشه‌نشینان، ز قاف تا قاف است

حدیث مدعیان و خیال همکاران
همان حکایت زردوز و بوریاباف است

خموش «حافظ» و این نکته‌های چون زر سرخ
نگاه دار که قلاب شهر، صراف است

معنی ابیات

  1. کنون که بر کف گل، جام بادهٔ صاف است / به صد هزار زبان، بلبلش در اوصاف است

    اکنون که بر کفِ دستِ گل جامِ بادهٔ صاف است، بلبل با صد هزار زبان در وصفِ اوست.

  2. بخواه دفتر اشعار و راه صحرا گیر / چه وقت مدرسه و بحث کشف کشاف است؟

    دفترِ شعر را بخواه و راهِ صحرا را بگیر؛ چه وقتِ مدرسه و بحث در تفسیرِ کشاف است؟

  3. فقیه مدرسه، دی، مست بود و فتوی داد / که می، حرام ولی به ز مال اوقاف است

    فقیهِ مدرسه دیروز مست بود و فتوا داد که باده حرام است، اما از خوردنِ مالِ وقف بهتر است.

  4. به درد و صاف، تو را حکم نیست خوش درکش / که هرچه ساقی ما کرد عین الطاف است

    تو را در اختیارِ دُرد و صاف (تلخ و شیرین) حکمی نیست؛ خوش بنوش، که هرچه ساقیِ ما کرد عینِ لطف است.

  5. ببر ز خلق و چو عنقا، قیاس کار بگیر / که صیت گوشه‌نشینان، ز قاف تا قاف است

    از مردم ببُر و مانندِ عنقا کار را بسنج، که آوازهٔ گوشه‌نشینان از کوهِ قاف تا قاف است.

  6. حدیث مدعیان و خیال همکاران / همان حکایت زردوز و بوریاباف است

    سخنِ مدعیان و خیالِ همکاران همان حکایتِ زردوز و بوریاباف است (فرقِ هنرِ راستین با کارِ ساده).

  7. خموش «حافظ» و این نکته‌های چون زر سرخ / نگاه دار که قلاب شهر، صراف است

    حافظ، خاموش باش و این نکته‌های چون زرِ سرخ را نگه دار، که قلابِ (سکه‌قلابیِ) شهر صراف شده است.

تعبیر فال

اکنون هنگام بهره بردن از زندگی است، نه بحث و جدل بی‌حاصل. آنچه روزگار به شما می‌دهد، تلخ یا شیرین، با خوشرویی بپذیرید که خیر شما در آن است. از جمع فاصله بگیرید و به کار خود بپردازید. خود را با مدعیان مقایسه نکنید و دانسته‌هایتان را نزد نااهلان بازگو نکنید.

درباره این غزل

غزلی بهاری با طنزی تند که بیتِ سومش از پرآوازه‌ترین نیش‌های حافظ به ریاکاران است: فقیهِ مست فتوا داد که باده «حرام، ولی به ز مالِ اوقاف است». «کشاف» در بیتِ دوم تفسیرِ نامدارِ زمخشری است که در مدرسه‌ها خوانده می‌شد.

موضوع‌ها: شادی و غنیمت دم · دعا و توکل · پول و دارایی · می و رندی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا