غزل ۴۵۲: طفیل هستی عشقند آدمی و پری
طفیل هستی عشقند آدمی و پری
ارادتی بنما تا سعادتی ببری
بکوش خواجه و از عشق بینصیب مباش
که بنده را نخرد کس به عیب بیهنری
می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟
به عذر نیمشبی کوش و گریهٔ سحری
تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرینکار
که در برابر چشمی و غایب از نظری؟
هزار جان مقدس بسوخت زین غیرت
که هر صباح و مسا شمع مجلس دگری
ز من به حضرت آصف که میبرد پیغام
که یاد گیر دو مصرع ز من به نظم دری؟
بیا که وضع جهان را چنان که من دیدم
گر امتحان بکنی می خوری و غم نخوری
کلاه سروریت کج مباد بر سر حسن
که زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری
به بوی زلف و رخت میروند و میآیند
صبا به غالیه سایی و گل به جلوهگری
چو مستعد نظر نیستی وصال مجوی
که جام جم نکند سود وقت بیبصری
دعای گوشهنشینان بلا بگرداند
چرا به گوشهٔ چشمی به ما نمینگری؟
بیا و سلطنت از ما بخر به مایهٔ حسن
وزین معامله غافل مشو که حیف خوری
طریق عشق طریقی عجب خطرناک است
نعوذبالله اگر ره به مقصدی نبری
به یمن همت حافظ امید هست که باز
اری اسامر لیلای لیلة القمری
معنی ابیات
طفیل هستی عشقند آدمی و پری / ارادتی بنما تا سعادتی ببری
آدمی و پری طفیلِ هستیِ عشقاند؛ ارادتی نشان بده تا سعادتی ببری.
بکوش خواجه و از عشق بینصیب مباش / که بنده را نخرد کس به عیب بیهنری
ای خواجه، بکوش و از عشق بیبهره مباش، که هیچکس بنده را با عیبِ بیهنری نمیخرد.
می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟ / به عذر نیمشبی کوش و گریهٔ سحری
بادهٔ صبحگاهی و خوابِ خوشِ سحرگاهی تا کی؟ به پوزشِ نیمهشب و گریهٔ سحرگاهی بکوش.
تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرینکار / که در برابر چشمی و غایب از نظری؟
ای سوارِ شیرینکار، تو چه لعبتی هستی که در برابرِ چشمی و از نظر پنهان؟
هزار جان مقدس بسوخت زین غیرت / که هر صباح و مسا شمع مجلس دگری
هزار جانِ پاک از این غیرت سوخت، که هر صبح و شام شمعِ مجلسِ دیگری هستی.
ز من به حضرت آصف که میبرد پیغام / که یاد گیر دو مصرع ز من به نظم دری؟
چه کسی از من به درگاهِ آصف پیام میبرد که دو مصراع از من به شعرِ دری (فارسی) به یاد بسپار؟
بیا که وضع جهان را چنان که من دیدم / گر امتحان بکنی می خوری و غم نخوری
بیا، که اگر وضعِ جهان را، چنان که من دیدم، بیازمایی، باده مینوشی و غم نمیخوری.
کلاه سروریت کج مباد بر سر حسن / که زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری
کلاهِ سروریات بر سرِ زیبایی کج مباد، که زینتِ بخت و سزاوارِ کشور و تاج هستی.
به بوی زلف و رخت میروند و میآیند / صبا به غالیه سایی و گل به جلوهگری
به بوی زلف و روی تو، صبا با عطرسایی و گل با جلوهگری میروند و میآیند.
چو مستعد نظر نیستی وصال مجوی / که جام جم نکند سود وقت بیبصری
وقتی شایستگیِ دیدن نداری، وصال مخواه، که جامِ جم هم در وقتِ نابینایی سودی ندارد.
دعای گوشهنشینان بلا بگرداند / چرا به گوشهٔ چشمی به ما نمینگری؟
دعای گوشهنشینان بلا را برمیگرداند؛ چرا با گوشهٔ چشمی به ما نمینگری؟
بیا و سلطنت از ما بخر به مایهٔ حسن / وزین معامله غافل مشو که حیف خوری
بیا و پادشاهی را با سرمایهٔ زیبایی از ما بخر، و از این سودا غافل مشو، که افسوس میخوری.
طریق عشق طریقی عجب خطرناک است / نعوذبالله اگر ره به مقصدی نبری
راهِ عشق راهی شگفت و پرخطر است؛ پناه بر خدا اگر به مقصدی راه نبری.
به یمن همت حافظ امید هست که باز / اری اسامر لیلای لیلة القمری
به برکتِ همتِ حافظ امید هست که باز «خود را در شبی مهتابی همدمِ لیلای خود ببینم.»
تعبیر فال
هر نیکبختی از مهر میآید؛ در آن بکوشید و بیبهره نمانید. خواب و خوشگذرانی بسیار را کم کنید و به دعا و بیداری شب رو بیاورید. پیش از خواستن وصال، خود را شایستهٔ دیدن کنید. دعای گوشهنشینان را دستکم نگیرید. راه پرخطر است، ولی با همت امید هست که بار دیگر به آنچه دوست دارید برسید.
- نیت کلی: هر نیکبختی از مهر میآید؛ در آن بکوشید و بیبهره نمانید.
- عشق: پیش از خواستنِ وصال، خود را شایستهٔ دیدن کنید؛ با همت، امید هست که بار دیگر به آنچه دوست دارید برسید.
- کار: خواب و خوشگذرانیِ بسیار را کم کنید و بیدار و کوشا باشید؛ بیهنری عیب است.
- سفر: راهِ عشق پرخطر است؛ با دعا و همت راه بیفتید.
درباره این غزل
غزلی بلند که با «طفیلِ هستیِ عشقاند آدمی و پری» آغاز میشود: همهٔ هستی در پرتوِ عشق پدید آمده است. مصراعِ «که جامِ جم نکند سود وقتِ بیبصری» از پرنقلترین سخنانِ حافظ است، و غزل با مصراعی عربی دربارهٔ همدمی با لیلا در شبِ مهتاب پایان مییابد.
موضوعها: عشق · دعا و توکل · زیبایی · آغاز دوباره · وصال
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز