غزل ۴۵۸: ای دل آن دم که خراب از می گلگون باشی

ای دل آن دم که خراب از می گلگون باشی
بی زر و گنج به صد حشمت قارون باشی

در مقامی که صدارت به فقیران بخشند
چشم دارم که به جاه از همه افزون باشی

در ره منزل لیلی که خطرهاست در آن
شرط اول قدم آن است که مجنون باشی

نقطهٔ عشق نمودم به تو هان سهو مکن
ور نه چون بنگری از دایره بیرون باشی

کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش
کی روی؟ ره ز که پرسی؟ چه کنی؟ چون باشی؟

تاج شاهی طلبی، گوهر ذاتی بنمای
ور خود از تخمهٔ جمشید و فریدون باشی

ساغری نوش کن و جرعه بر افلاک فشان
چند و چند از غم ایام جگرخون باشی؟

حافظ از فقر مکن ناله که گر شعر این است
هیچ خوش‌دل نپسندد که تو محزون باشی

معنی ابیات

  1. ای دل آن دم که خراب از می گلگون باشی / بی زر و گنج به صد حشمت قارون باشی

    ای دل، آن دم که از بادهٔ گلگون خراب باشی، بی زر و گنج با صد شکوه قارون هستی.

  2. در مقامی که صدارت به فقیران بخشند / چشم دارم که به جاه از همه افزون باشی

    در جایی که صدرنشینی را به فقیران می‌بخشند، چشم دارم که در جاه از همه برتر باشی.

  3. در ره منزل لیلی که خطرهاست در آن / شرط اول قدم آن است که مجنون باشی

    در راهِ منزلِ لیلی که خطرها در آن است، شرطِ نخستین گام این است که مجنون باشی.

  4. نقطهٔ عشق نمودم به تو هان سهو مکن / ور نه چون بنگری از دایره بیرون باشی

    نقطهٔ عشق را به تو نشان دادم؛ هان، اشتباه مکن، وگرنه چون بنگری، از دایره بیرون هستی.

  5. کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش / کی روی؟ ره ز که پرسی؟ چه کنی؟ چون باشی؟

    کاروان رفت و تو در خوابی و بیابان پیشِ روست؛ کی می‌روی؟ راه را از که می‌پرسی؟ چه می‌کنی؟ چگونه خواهی بود؟

  6. تاج شاهی طلبی، گوهر ذاتی بنمای / ور خود از تخمهٔ جمشید و فریدون باشی

    اگر تاجِ شاهی می‌خواهی، گوهرِ ذاتیِ خود را نشان بده، حتی اگر از نژادِ جمشید و فریدون باشی.

  7. ساغری نوش کن و جرعه بر افلاک فشان / چند و چند از غم ایام جگرخون باشی؟

    ساغری بنوش و جرعه‌ای بر آسمان بیفشان؛ تا کی و تا کی از غمِ روزگار جگرخون باشی؟

  8. حافظ از فقر مکن ناله که گر شعر این است / هیچ خوش‌دل نپسندد که تو محزون باشی

    حافظ، از فقر ناله مکن، که اگر شعر این است، هیچ خوشدلی نمی‌پسندد که تو اندوهگین باشی.

تعبیر فال

بی‌نیازی واقعی در دل شاد است، نه در مال. در راهی که می‌خواهید بروید، شرط نخست آن است که با همهٔ وجود دل داده باشید. دیگران رفته‌اند و شما هنوز درنگ کرده‌اید؛ برخیزید و راه را بپرسید. بزرگی به گوهر خود شماست، نه به نسب. غم روزگار را کنار بگذارید. با هنری که دارید، جای اندوه از تنگدستی نیست.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ پنجمش پژواکِ بیتِ پرآوازهٔ دیگری از حافظ است: «کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش»، اینجا با چهار پرسشِ پیاپی و بیدارکننده. بیتِ سوم شرطِ راهِ عشق را می‌گوید، و بیتِ ششم بزرگی را به گوهرِ ذات می‌داند، نه به نژاد.

موضوع‌ها: عشق · شادی و غنیمت دم · سفر و غربت · پول و دارایی

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا