غزل ۴۶۱: کتبت قصة شوقی و مدمعی باکی
کتبت قصة شوقی و مدمعی باکی
بیا که بی تو به جان آمدم ز غمناکی
بسا که گفتهام از شوق با دو دیدهٔ خود
أیا منازل سلمی فأین سلماک؟
عجیب واقعهای و غریب حادثهای
أنا اصطبرت قتیلا و قاتلی شاکی
که را رسد که کند عیب دامن پاکت؟
که همچو قطره که بر برگ گل چکد پاکی
ز خاک پای تو داد آب، روی لاله و گل
چو کلک صنع رقم زد به آبی و خاکی
صبا عبیرفشان گشت ساقیا برخیز
و هات شمسة کرم مطیب زاکی
دع التکاسل تغنم فقد جری مثل
که زاد راهروان چستی است و چالاکی
اثر نماند ز من، بی شمایلت، آری
أری مآثر محیای من محیاک
ز وصف حسن تو حافظ چگونه نطق زند؟
که همچو صنع خدایی ورای ادراکی
معنی ابیات
کتبت قصة شوقی و مدمعی باکی / بیا که بی تو به جان آمدم ز غمناکی
«داستانِ شوقم را نوشتم و چشمم گریان بود»؛ بیا، که بی تو از اندوه به جان آمدم.
بسا که گفتهام از شوق با دو دیدهٔ خود / أیا منازل سلمی فأین سلماک؟
بسیار با دو چشمِ خود از شوق گفتهام: «ای منزلهای سلمی، سلمای شما کجاست؟»
عجیب واقعهای و غریب حادثهای / أنا اصطبرت قتیلا و قاتلی شاکی
ماجرایی شگفت و حادثهای غریب است: «من کشته شدم و صبر کردم، و کُشندهام شاکی است!»
که را رسد که کند عیب دامن پاکت؟ / که همچو قطره که بر برگ گل چکد پاکی
چه کسی را میرسد که دامنِ پاکت را عیب کند؟ که مانندِ قطرهای که بر برگِ گل میچکد، پاکی.
ز خاک پای تو داد آب، روی لاله و گل / چو کلک صنع رقم زد به آبی و خاکی
وقتی قلمِ آفرینش با آب و خاک نقش زد، از خاکِ پای تو به چهرهٔ لاله و گل طراوت داد.
صبا عبیرفشان گشت ساقیا برخیز / و هات شمسة کرم مطیب زاکی
ای ساقی، صبا عطرافشان شد؛ برخیز «و خورشیدِ تاک را بیاور، خوشبو و پاک».
دع التکاسل تغنم فقد جری مثل / که زاد راهروان چستی است و چالاکی
«تنبلی را رها کن تا بهره ببری، که مثلی رایج است» که توشهٔ رهروان چابکی و چستی است.
اثر نماند ز من، بی شمایلت، آری / أری مآثر محیای من محیاک
بی چهرهات اثری از من نماند؛ آری، «میبینم که نشانهٔ زندگیِ من، چهرهٔ توست.»
ز وصف حسن تو حافظ چگونه نطق زند؟ / که همچو صنع خدایی ورای ادراکی
حافظ چگونه از وصفِ زیباییِ تو سخن بگوید، که مانندِ آفرینشِ خدایی، فراتر از ادراکی؟
تعبیر فال
از دوری کسی به تنگ آمدهاید و برایش از دلتنگی خود نوشتهاید. شگفت آنکه شما صبر کردهاید و او گلهمند است. او را پاک و بیعیب میدانید و زندگیتان را به او بسته میبینید. تنبلی را کنار بگذارید و چابک باشید؛ کسی که در راه است به تلاش نیاز دارد. از او بخواهید بازگردد.
- نیت کلی: از دوریِ کسی به تنگ آمدهاید؛ از او بخواهید بازگردد.
- عشق: برایش از دلتنگیتان نوشتهاید؛ شگفت آنکه شما صبر کردهاید و او گلهمند است. او را پاک و بیعیب میدانید و زندگیتان را به او بسته.
- کار: تنبلی را کنار بگذارید و چابک باشید؛ کسی که در راه است به کوشش نیاز دارد.
- سفر: توشهٔ راه چابکی است؛ سبک و زود راه بیفتید.
درباره این غزل
غزلی مُلَمَّع که در هر بیت فارسی و عربی را درهم میآمیزد. بیتِ سوم طنزی تلخ دارد: کشته صبر کرده و کُشنده شکایت دارد. بیتِ هفتم مثلی کهن را میآورد: «زادِ راهروان چستی است و چالاکی».
موضوعها: فراق و دلتنگی · سفر و غربت · زیبایی · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای ارژنگ آقاجری