غزل ۴۷۷: دو یار زیرک و از بادهٔ کهن دو منی

دو یار زیرک و از بادهٔ کهن دو منی
فراغتی و کتابی و گوشهٔ چمنی

من این مقام به دنیا و آخرت ندهم
اگر چه در پی‌ام افتند هر دم انجمنی

هر آن که کنج قناعت به گنج دنیا داد
فروخت یوسف مصری به کمترین ثمنی

بیا که رونق این کارخانه کم نشود
به زهد همچو تویی، یا به فسق همچو منی

ز تندباد حوادث نمی‌توان دیدن
در این چمن که گلی بوده است یا سمنی

ببین در آینهٔ جام، نقش‌بندی غیب
که کس به یاد ندارد چنین عجب زمنی

از این سموم که بر طرف بوستان بگذشت
عجب که بوی گلی هست و رنگ نسترنی

به صبر کوش تو ای دل که حق رها نکند
چنین عزیز نگینی به دست اهرمنی

مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ
کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی؟

معنی ابیات

  1. دو یار زیرک و از بادهٔ کهن دو منی / فراغتی و کتابی و گوشهٔ چمنی

    دو یارِ زیرک و دو مَن (پیمانه) از بادهٔ کهن، آسودگی‌ای و کتابی و گوشهٔ چمنی؛

  2. من این مقام به دنیا و آخرت ندهم / اگر چه در پی‌ام افتند هر دم انجمنی

    من این جایگاه را به دنیا و آخرت نمی‌دهم، هرچند هر دم انجمنی در پی‌ام بیفتند.

  3. هر آن که کنج قناعت به گنج دنیا داد / فروخت یوسف مصری به کمترین ثمنی

    هر کس کنجِ قناعت را به گنجِ دنیا داد، یوسفِ مصری را به کمترین بها فروخت.

  4. بیا که رونق این کارخانه کم نشود / به زهد همچو تویی، یا به فسق همچو منی

    بیا، که رونقِ این کارگاه نه با زهدِ کسی مانندِ تو کم می‌شود و نه با گناهِ کسی مانندِ من.

  5. ز تندباد حوادث نمی‌توان دیدن / در این چمن که گلی بوده است یا سمنی

    از تندبادِ رویدادها نمی‌توان دید که در این چمن گلی یا یاسمنی بوده است.

  6. ببین در آینهٔ جام، نقش‌بندی غیب / که کس به یاد ندارد چنین عجب زمنی

    در آینهٔ جام نقش‌بندیِ غیب را ببین، که کسی چنین زمانهٔ شگفتی را به یاد ندارد.

  7. از این سموم که بر طرف بوستان بگذشت / عجب که بوی گلی هست و رنگ نسترنی

    از این بادِ زهرآگین که بر کنارِ بوستان گذشت، شگفت است که هنوز بوی گلی و رنگِ نسترنی هست.

  8. به صبر کوش تو ای دل که حق رها نکند / چنین عزیز نگینی به دست اهرمنی

    ای دل، به صبر بکوش، که خدا چنین نگینِ عزیزی را در دستِ اهریمنی رها نمی‌کند.

  9. مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ / کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی؟

    حافظ، طبعِ روزگار در این بلا تباه شد؛ اندیشهٔ حکیمی و رأیِ برهمنی کجاست؟

تعبیر فال

خوشبختی شما در چیزهای ساده است: یکی دو دوست خوب، آسودگی، کتاب و گوشه‌ای آرام؛ آن را با هیچ چیز عوض نکنید. قناعت را به مال دنیا نفروشید. روزگار سختی است و بسیاری چیزها بر باد رفته، اما هنوز نشانه‌هایی از خوبی مانده است. شکیبا باشید؛ آنچه ارزشمند است در دست نااهل نمی‌ماند.

درباره این غزل

غزلی که بیتِ نخستش از پرآوازه‌ترین تصویرهای خوشبختیِ ساده در شعرِ فارسی است: «دو یارِ زیرک و از بادهٔ کهن دو منی / فراغتی و کتابی و گوشهٔ چمنی». بیت‌های پنجم تا نهم را برخی بازتابِ آشوب‌ها و ویرانی‌های روزگارِ حافظ دانسته‌اند.

موضوع‌ها: صبر · شادی و غنیمت دم · پول و دارایی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا